AKP'nin IBAN düzenlemesi 12. Yargı Paketi'ne giriyor: 400 bin dosya için kritik eşik

Ne oldu?

AKP'nin IBAN düzenlemesi, banka hesaplarını başkalarına kullandıran ve bu nedenle "nitelikli dolandırıcılık" suçundan yargılanan kişileri kapsayan yasal bir değişikliktir. AK Parti, milyonlarca vatandaşı yakından ilgilendiren bu sorunu çözmek için hazırladığı önergeyi kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen düzenlemeye ekleme kararı aldı. BBC'nin aktardığına göre düzenleme, şu an itibarıyla adliyelerde bekleyen yaklaşık 400 bin dosyayı doğrudan etkileyecek. Taslak metinde, menfaat sağlamak amacıyla banka hesaplarını başkasına kullandıranların "nitelikli dolandırıcılık" suçlamasıyla karşılaşmaması için yeni bir suç tipi tanımlanması öngörülüyor. Bu sayede, para karşılığı IBAN'ını kiralayan ama dolandırıcılık zincirinden haberi olmayan kişilerin daha alt cezalarla yargılanmasının önü açılacak.

Neden gündemde?

Konu, sosyal medya ve sokak röportajlarında sıkça gündeme gelen "IBAN mağdurları"nın dramatik hikayeleriyle Türkiye'nin en sıcak gündem maddelerinden biri haline geldi. Çoğunluğu dar gelirli, öğrenci veya işsiz on binlerce kişi, sosyal medya üzerinden gördükleri "evden ek iş", "komisyon karşılığı hesap kullandırma" gibi ilanlara kanarak IBAN'larını üçüncü kişilere kullandırdı. Bu hesaplar ciddi dolandırıcılık ve yasa dışı bahis suçlarında para transferi için kullanılınca, IBAN sahipleri kendilerini bir anda ağır ceza mahkemelerinde "örgütlü nitelikli dolandırıcılık" suçlamasıyla karşı karşıya buldu. Mevcut yasal boşluk, kastı olmayan bu kişilerin dosyalarının organize suç örgütü üyeleriyle aynı kapsamda değerlendirilmesine yol açıyordu. AK Parti'nin, 12. Yargı Paketi'nin Meclis'e sunulan ilk halinde yer almayan bu düzenlemeyi, gelen yoğun kamuoyu baskısı ve muhalefetin eleştirileri üzerine pakete ekleme hazırlığı yaptığı belirtiliyor.

Bilinmesi gerekenler

Düzenlemenin teknik ayrıntıları henüz netleşmese de kritik bir ayrım içerdiği anlaşılıyor. Kaynaklara göre yeni düzenleme, "bilerek ve isteyerek dolandırıcılığa yardım edenler" ile "aldatılarak veya ihmal ederek IBAN'ını kullandıranları" birbirinden ayıracak. Mevcut durumda, IBAN'ı üzerinden geçen paradan haberi olmayan bir kişi, 10 yıla kadar hapis istemiyle yargılanabiliyor. AKP'nin üzerinde çalıştığı metin, bu kişiler için "taksirli" bir suç kategorisi oluşturarak cezaları alt sınıra çekmeyi ve hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor. Öte yandan, DW.com'un haberine göre AK Parti, 12. Yargı Paketi'nde tartışma yaratan ve kamuoyunda "torba yasa" eleştirilerine neden olan bazı maddeleri paketten çıkarmıştı. Bu durum, IBAN düzenlemesinin son anda pakete eklenmesiyle yeni bir müzakere sürecini başlatabilir. Düzenlemeden yararlanması beklenen mağdur sayısının 300 bin ile 400 bin arasında değiştiği, Adalet Bakanlığı verilerine göre ilgili dosya sayısının 400 bine ulaştığı ifade ediliyor.

Sırada ne var?

1. Yargı Paketi'nin önümüzdeki günlerde TBMM Adalet Komisyonu'nda görüşülmesi bekleniyor. AK Parti Grup Başkanlığı'nın, muhalefet partilerinin de daha önce gündeme getirdiği bu soruna çözüm bulmak amacıyla komisyon aşamasında bir önerge vermesi planlanıyor. Komisyon görüşmeleri sırasında "nitelikli dolandırıcılık" ile "taksirli IBAN kullandırma" arasındaki yasal çizginin nasıl çizileceği en kritik tartışma başlığı olacak. Düzenleme bu haliyle yasalaşırsa, yüz binlerce dosya için yeniden yargılama yolu açılabilir ve şu an tutuklu bulunan çok sayıda IBAN mağdurunun tahliyesi gündeme gelebilir. Ancak hukukçular, yeni düzenlemenin geçmişe dönük uygulanıp uygulanmayacağı konusunda lehe kanun ilkesinin işaret edileceğini, buna rağmen uygulamada bazı belirsizlikler yaşanabileceğine dikkat çekiyor. Meclis süreci, mağdur yakınlarının ve kamuoyunun yoğun takibi altında ilerleyecek.

Sıkça Sorulan Sorular

IBAN mağduru kime denir? IBAN mağduru, genellikle sosyal medyada gördüğü iş ilanlarına kanarak veya tanıdık yönlendirmesiyle banka hesabını geçici süreliğine başkasına kullandıran, ancak bu hesabın yasa dışı bahis veya dolandırıcılıkta kullanıldığını bilmeyen kişileri tanımlar.

Yeni düzenleme tüm IBAN mağdurlarını kurtaracak mı? Hayır. Düzenlemenin amacı, kasıtlı olarak suç örgütüne yardım edenlerle, aldatılarak hesabını kullandıranları ayırmaktır. IBANını bilerek ve isteyerek organize suçlar için pazarlayanlar bu kapsamda değerlendirilmeyecek.

Kaç dosya bu düzenlemeden etkilenecek? Adalet Bakanlığı ve iktidar kanadından yansıyan raporlara göre, şu an yargıda bekleyen yaklaşık 400 bin dosya bu düzenlemenin konusunu oluşturuyor. Kesin sayı, kanunun geçmişe dönük uygulanma biçimine göre netleşecek.

Düzenleme ne zaman yasalaşacak? Önergenin, 12. Yargı Paketi'nin TBMM Adalet Komisyonu'ndaki görüşmeleri sırasında verilmesi ve paketle birlikte Genel Kurul'dan geçmesi öngörülüyor. Meclis takviminin yoğunluğuna bağlı olarak haftalar içinde yasalaşması bekleniyor.