AKP’li Şamil Tayyar’ın ‘gayrinizami oluşumlar’ çıkışı ne anlama geliyor?

Ne oldu?

AKP’nin deneyimli isimlerinden eski Gaziantep Milletvekili ve gazeteci Şamil Tayyar, geçtiğimiz günlerde TGRT'de katıldığı bir programda iş insanı Tamar Tanrıyar'ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’a yönelik sözlerini yorumlarken dikkat çekici bir ifade kullandı. Tayyar, Tanrıyar’ın sözlerinin arkasında tekil bir figürden ziyade organize bir yapının olabileceğini ima ederek, “Devlet içi kimi odaklar gayrinizami oluşumlar içinde” dedi. Askeri terminolojiye ait olan bu ifade, siyasi kulislerde ve kamuoyunda geniş yankı buldu. Tayyar’ın bu çıkışı, özellikle eski Cumhuriyet Halk Partili, sonradan AKP’ye yakınlaşan bir figür olarak bilinen Tanrıyar’ın, katıldığı farklı televizyon programlarında hükümete ve Erdoğan’a yönelik alışılmadık sertlikteki eleştirilerinin ardından geldi.

Neden gündemde?

“Gayrinizami harp” kavramı, asıl olarak düzenli ordu birlikleriyle değil; küçük, esnek ve derinlemesine sızmış hücrelerle yürütülen, psikolojik savaş ve moral bozma taktiklerini içeren bir savaş biçimini tanımlıyor. Tayyar’ın bu askeri terimi devlet içindeki yapılanmalar için kullanması, tartışmayı basit bir polemik olmaktan çıkarıp ciddi bir güvenlik ve yönetim krizi iddiasına dönüştürdü. Bu açıklamanın zamanlaması da önemli. Tamar Tanrıyar’ın, TGRT gibi iktidara yakın bir yayın organında dahi beklemediği ölçüde eleştirel bir dil kullanabilmesi, Tayyar nezdinde, meselenin bireysel bir tavırdan çok, devlet içine sirayet etmiş ve kendilerini gizleyen “gayrinizami” odakların işi olduğu şüphesini doğurmuş görünüyor. Bu durum, iktidar kanadında uzun süredir var olan “paralel yapı” söyleminin yeni ve sofistike bir aşamaya evrildiğine işaret ediyor olabilir.

Bilinmesi gerekenler

Kavramın özünde bir meşruiyet savaşı yatıyor. Gayrinizami harp taktikleri, hedef alınan otoritenin meşruiyetini aşındırmak, kurumsal disiplini bozmak ve iç çatışmaları körüklemek üzerine kuruludur. Tayyar’ın iddiası, devlet kurumları içine yuvalanmış bazı grupların, iktidarı doğrudan karşılarına almak yerine, medya araçları ve kamuoyu önüne çıkan simalar üzerinden asimetrik bir savaş yürüttüğü varsayımına dayanıyor. Bu bağlamda Tamar Tanrıyar’ın rolü, bir nevi bu gayrinizami yapının sahadaki ‘sözcüsü’ veya aparatı olarak değerlendiriliyor. İktidar kulislerinde, bu tür çıkışların, seçim sonrası dönemde parti içi eleştirileri bastırmak ve tabana “dış mihraklar ile iç iş birlikçileri” anlatısını canlı tutmak için de işlevsel olduğu yorumları yapılıyor.

Sırada ne var?

Şamil Tayyar’ın bu yüksek tansiyonlu çıkışı, önümüzdeki günlerde siyasi arenada yeni tartışmaların fitilini ateşleyebilir. İlk olarak, AKP içinde bu tür “gayrinizami” yapılanma iddialarını soruşturacak yeni bir hukuki veya idari mekanizmanın gündeme gelip gelmeyeceği merak ediliyor. Ayrıca, Tamar Tanrıyar’ın bu ithama nasıl ve hangi platformda yanıt vereceği de kamuoyunun yakın takibinde. Daha geniş perspektifte ise, iktidarın muhalefeti ve eleştirel medyayı aynı gayrinizami çerçeve içinde konumlandırıp, sert güvenlikçi söylemlere geri dönüş yapıp yapmayacağı belirleyici olacak. Tayyar’ın söylemi münferit kalsa da siyasi bir hatta dönüşse de, devlet içi ‘gayrinizami’ arayışının bürokraside yeni bir güven sarsıntısına yol açması kuvvetle muhtemel.