ABD-Türkiye F-35 satışı: Trump'ın 'müjde' sinyali ve masadaki kritik denklem
Eski ABD Başkanı Trump'ın NATO zirvesi öncesi Türkiye'ye F-35 satışına yeşil ışık yakması Ankara-Washington hattında yeni bir dönemin habercisi olabilir, ancak Kongre engeli ve S-400 krizi masada duruyor.
Ne oldu?
ABD-Türkiye F-35 satışı, 2019'da Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini teslim almasıyla rafa kalkan, şimdi ise eski Başkan Donald Trump'ın peş peşe yaptığı açıklamalarla yeniden gündemin tepesine oturan kritik bir savunma teknolojisi dosyasıdır. Trump, NATO zirvesi öncesinde yaptığı değerlendirmede "Türkiye'nin F-35 talebini karşılayacak bir karar alabiliriz" ve "Muhtemelen Türkiye'yi mutlu edecek bir şey yapacağım" ifadelerini kullandı. Bu sinyaller, özellikle Cumhurbaşkanı Erdoğan ile kuracağı diyaloğa atıfla verildi.
Neden gündemde?
F-35 programı, Türkiye'nin hem ortak üretim ortağı hem de alıcı olarak yer aldığı, toplam maliyeti trilyon doları aşan en büyük uluslararası silah projelerinden biriydi. Ankara'nın 100'den fazla F-35A siparişi ve parça üretimindeki payı, S-400 kriziyle askıya alındı. Trump'ın açıklamaları, görevden ayrılmasına rağmen Cumhuriyetçi Parti içindeki ağırlığını ve 2028 başkanlık yarışındaki potansiyel adaylığını koruduğu bir dönemde geldi. Bu nedenle sözleri yalnızca bir eski başkanın temennisi değil, Washington'da ciddiye alınması gereken bir politika işareti olarak okunuyor. Euronews, BBC, CNBC-e ve Diken'in eş zamanlı servis ettiği haberler, konunun uluslararası basındaki yankısını ortaya koyuyor.
Bilinmesi gerekenler
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 17 Aralık 2025'te yaptığı resmi açıklamada, "Türkiye S-400'e sahipken F-35 satışına dair tutumumuz değişmedi" ifadesi yer aldı. Bu, yürütme organının mevcut hukuki çerçeveye bağlı kaldığını gösteriyor. 2020 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın 1245. bölümü, Türkiye'nin S-400 sisteminden vazgeçmeden F-35 programına dönmesini açıkça engelliyor.
Öte yandan Türkiye, 26 Ocak 2024'te 40 adet yeni F-16V ve 79 modernizasyon kiti için onay almıştı. Bu onay, Biden yönetiminin Kongre'yi ikna etmesiyle mümkün olmuştu. F-35 konusunda ise teknik ve hukuki engeller çok daha katmanlı. S-400 sisteminin F-35'in radar izini Rusya'ya ifşa edebilecek veri toplama kapasitesine sahip olduğu yönündeki Pentagon değerlendirmesi, meselenin yalnızca siyasi değil askeri-teknik bir boyutu olduğunu gösteriyor.
Sırada ne var?
Trump'ın sinyali piyasalar ve savunma çevrelerinde iyimserlik yaratsa da önünde üç büyük engel sıralanıyor: Kongre'deki CAATSA yaptırımları, Pentagon'un teknik itirazları ve Türkiye'nin S-400 konusunda nasıl bir formül bulacağı. Bazı analistler S-400'lerin "depoya kaldırılması" veya NATO gözetiminde bir denetime açılması gibi ara formülleri telaffuz ediyor, ancak şu ana kadar resmi masada böyle bir plan yok. Türkiye'nin yerli savaş uçağı KAAN'ın 2030 sonrası envantere girmesi hedeflenirken, F-35 açığı Hava Kuvvetleri için stratejik bir beka meselesi olmaya devam ediyor. Trump'ın söylemi ile Pentagon'un mevcut tutumu arasındaki makas, önümüzdeki ayların en yakından izlenecek diplomasi trafiğine işaret ediyor.
Sık Sorulan Sorular
ABD, Türkiye'ye F-35 satışını neden durdurdu?
Türkiye'nin 2019'da Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini teslim alması üzerine ABD, F-35'in gizlilik teknolojisinin tehlikeye girebileceği gerekçesiyle programdan çıkardı ve CAATSA yaptırımlarını uygulamaya koydu.
Trump'ın açıklamaları resmi bir politika değişikliği anlamına geliyor mu?
Hayır. Trump şu an eski başkan konumunda. ABD Dışişleri Bakanlığı 17 Aralık 2025'te mevcut tutumun değişmediğini teyit etti. Açıklamalar siyasi bir sinyal olarak değerli, ancak hukuki bağlayıcılığı bulunmuyor.
Türkiye F-35 yerine hangi alternatiflere yöneldi?
Türkiye 40 adet F-16V Blok 70 ve 79 modernizasyon kiti için onay aldı. Ayrıca yerli muharip uçak KAAN'ın geliştirme süreci hızlandı. Eurofighter Typhoon alımı da zaman zaman gündeme geliyor.
F-35 satışının önündeki en büyük engel nedir?
2020 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası, S-400 sistemine sahip ülkelere F-35 satışını yasaklıyor. Bu yasa Kongre kararı olmadan değiştirilemez.