ABD Senatosu'ndan Trump'a İran Hamlesinde Kritik Fren: Savaş Yetkileri Tasarısı Onaylandı
ABD Senatosu, Başkan Trump'ın İran'a yönelik askeri harekatlarını sınırlandırmayı hedefleyen savaş yetkileri tasarısını onayladı. Karar, yürütme organı ile Kongre arasındaki yetki çatışmasını ve İran'la süren diplomatik belirsizliği gözler önüne seriyor.
Ne oldu?
ABD İran savaş kararı, ABD Senatosu'nun İran'a karşı herhangi bir askeri harekâtı kongre onayı olmaksızın engellemeyi amaçlayan savaş yetkileri tasarısına verdiği onaydır. Bu karar, Beyaz Saray ile Kongre arasında özellikle İran konusunda alevlenen yetki savaşında yeni bir perde açtı. Temsilciler Meclisi'nden daha önce geçen tasarı, Senato'daki oylamada da yeterli desteği bularak yasama sürecindeki kritik eşiği aştı. Adım, Başkan Donald Trump yönetiminin Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'ndaki askeri angajmanlarını doğrudan hedef alıyor.
Neden gündemde?
Karar, İran ile ABD arasında Hürmüz Boğazı'nda yaşanan ve sıcak çatışmaya dönüşme riski taşıyan gerilimlerin gölgesinde geldi. Mayıs ayı başında İran ordusu ile ABD savaş gemileri arasında bölgede yaşanan sıcak takip olayları iki ülkeyi doğrudan bir savaşın eşiğine getirmişti. Her ne kadar Umman ve İsviçre arabuluculuğunda Cenevre'de diplomatik müzakereler sürdürülse de, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın da doğruladığı gibi taraflar hâlâ anlaşmadan uzak bir noktada. Trump'ın İran konusunda son kararını vereceğini açıklamasının hemen ardından gelen bu Senato freni, başkanın manevra alanını daraltıyor. ABD Hazine Bakanlığı'nın İran'ın silahlı kuvvetlerini yeniden inşa etme çabalarını engellemeye yönelik yaptırımları devreye soktuğu bir dönemde Kongre, savaş ilan etme yetkisinin kendisinde olduğunu güçlü bir şekilde hatırlatmış oldu.
Bilinmesi gerekenler
Tasarı, Başkan'ın İran ile yaşanan gerilimlerde kongre izni olmaksızın askeri güç kullanmasını yasaklamayı öngörüyor. Bu hamleyle Kongre, ABD Anayasası'nın savaş ilan etme yetkisini yürütmeden geri almayı hedefliyor. Senato'nun bu onayı, özellikle Trump'ın daha önce İranlı komutan Kasım Süleymani'nin öldürülmesi emrini verdiği ve bölgedeki askeri varlığı artırdığı dönemlerdeki gerilimler düşünüldüğünde politik bir kırılma yaratıyor. Öte yandan Beyaz Saray, kararı şiddetle eleştiriyor. Trump'ın, tıpkı daha önce Yemen savaş yetkileri tasarısında yaptığı gibi bu tasarıyı da veto etmesi bekleniyor. Eğer Trump kararı veto ederse, Kongre'nin bu vetoyu geçersiz kılmak için üçte iki çoğunluğa ulaşması gerekecek ki bu da şu anki siyasi denklemde oldukça zor görünüyor.
Sırada ne var?
Kısa vadede top tamamen Başkan Trump'ta. Trump'ın tasarıyı veto edip etmeyeceği ve sonrasında Kongre'de yaşanacak güç mücadelesi belirleyici olacak. Diplomatik cephede ise belirsizlik sürüyor; ABD'den geçen hafta gelen iyimser açıklamalara rağmen İran'la nükleer program ve yaptırımlar konusunda somut bir ilerleme kaydedilmiş değil. Uzmanlar, başkanlık seçimlerine bir yıldan az kalmışken Trump'ın iç politikada 'savaş karşıtı' bir Kongre ile karşı karşıya gelmektense diplomatik bir zafer kazanmayı tercih edebileceğini, ancak İran'ın bölgesel nüfuzunu kırmaya yönelik askeri baskıyı da elden bırakmak istemediğini değerlendiriyor. Bu hassas denge, hem Hürmüz'deki askeri gerilimi hem de Washington'daki siyasi krizin seyrini tayin edecek.
Sık Sorulan Sorular
ABD Senatosu'nun onayladığı İran savaş yetkileri tasarısı tam olarak nedir?
Bu tasarı, ABD Başkanı'nın Kongre'den açık bir izin almadan İran'a karşı askeri güç kullanmasını veya harekat başlatmasını engellemeyi amaçlayan yasal bir düzenlemedir. Anayasal olarak savaş ilan yetkisini elinde bulunduran Kongre'nin, yürütme organına karşı yetkisini hatırlatma hamlesi olarak görülüyor.
Trump bu kararı veto ederse ne olur?
Trump'ın daha önceki benzer tasarılarda yaptığı gibi bu kararı veto etmesine kesin gözüyle bakılıyor. Veto durumunda karar tekrar Kongre'ye döner. Kongre'nin vetoyu geçersiz kılıp tasarının yasalaşmasını sağlaması için hem Senato'da hem Temsilciler Meclisi'nde üçte iki çoğunluğa ulaşması gerekiyor ki mevcut sandalye dağılımıyla bu çok zorlu bir ihtimaldir.
İran ile ABD arasındaki diplomatik süreçte son durum ne?
Umman ve İsviçre arabuluculuğunda Cenevre'de yapılan üçüncü tur müzakereler sona erdi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD tarafı görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıklasa da, İran Meclis Başkanı Kalibaf tarafların hâlâ nihai bir anlaşmadan uzak olduğunu belirtti. Görüşmelerde şu ana kadar somut bir sonuç çıkmadı.