ABD Senatosu İran oturumunda Trump'a savaş yetkisi freni: Tarihi oylamada neler yaşandı?
ABD Senatosu'nda İran'a yönelik askeri müdahaleyi sınırlandıran savaş yetkileri tasarısının görüşüldüğü oturum, Cumhuriyetçi ve Demokrat senatörler arasında yüksek tansiyonlu tartışmalara sahne oldu. Tasarı, Trump yönetiminin Kongre onayı olmadan İran'la bir çatışmayı tırmandırma yetkisini kısıtlamayı amaçlıyor.
Ne oldu?
ABD Senatosu İran oturumu, Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri hamlelerini Kongre denetimine almayı hedefleyen savaş yetkileri tasarısının görüşülmesi sırasında adeta karıştı. Oturumda iktidardaki Cumhuriyetçi senatörler ile muhalefetteki Demokratlar arasında sert tartışmalar yaşandı; bağırış çağırışlar yükseldi. Tansiyonun doruğa çıktığı görüşmelerin ardından yapılan oylamada, Trump yönetimine açık bir mesaj verilerek İran'a yönelik olası bir savaşın sürdürülmesi için Kongre onayının şart olduğu yönündeki tasarı kabul edildi. BBC'nin aktardığına göre, Kongre'deki bu çıkış Trump'a "ya savaşı bitir ya da Kongre'den yetki al" uyarısı niteliği taşıdı.
Neden gündemde?
Tasarının gündeme gelmesinin temel sebebi, Trump yönetiminin İran'la yaşanan gerilimde askeri tırmanışa gitmesine karşı Kongre'de büyüyen rahatsızlık. Hürriyet'in haberine göre Trump, Hürmüz Boğazı'na yönelik tehdit içeren açıklamalar yaparak "İran büyük tavizler veriyor" ifadelerini kullanmıştı. Bu söylem, Kongre'de yürütmenin savaş yetkilerini aştığı yönündeki endişeleri alevlendirdi. Bianet'in "Kongre'den Trump'a tarihî ayar" başlığıyla duyurduğu gelişme, Amerikan demokrasisinin kuvvetler ayrılığı ilkesi açısından bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Bloomberght ise Senato'nun Trump'a rağmen İran savaşını durdurma kararı aldığını vurgulayarak, bunun başkanın dış politikadaki elini zayıflatan bir hamle olduğuna dikkat çekti.
Bilinmesi gerekenler
Savaş yetkileri tasarısı, ABD Anayasası'nın Kongre'ye tanıdığı savaş ilan etme yetkisini hatırlatan ve yürütmeyi dengeleyen bir mekanizma olarak öne çıkıyor. Tasarının Senato'dan geçmesi, Trump'ın İran'a yönelik askeri operasyonları başkanlık kararnameleriyle sürdürmesinin önüne hukuki bir set çekiyor. Görüşmeler sırasında özellikle İsrail konusundaki tartışmaların da alevlendiği iddia ediliyor; bazı kaynaklar "Trump'ı şoke eden İsrail isyanı" başlığıyla Senato'daki bölünmeyi yansıttı. Ancak bu ifadeler resmi tutanaklarla tam olarak doğrulanmış değil. Kesin olan şu: Tasarının ilk adımı 20 Mayıs 2026'da atılmış, nihai oylama ise son günlerde gerçekleşerek yasama süreci tamamlanmıştır. Trump yönetiminin bu kararı veto edip etmeyeceği henüz netlik kazanmadı; ancak Senato'dan geçen bir tasarının genellikle Temsilciler Meclisi'nde de karşılık bulması, başkanın veto yetkisini kullansa dahi siyasi maliyetini artıracaktır.
Sırada ne var?
Tasarı şimdi Temsilciler Meclisi'ne gönderilecek. Burada da benzer bir çoğunlukla geçmesi durumunda Trump'ın önünde iki seçenek kalacak: Yasayı veto etmek ya da İran politikasını Kongre ile uyumlu hale getirmek. Uluslararası gözlemciler, bu gelişmenin Tahran yönetimi tarafından nasıl karşılanacağını da yakından takip ediyor. İran tarafından henüz resmi bir açıklama gelmiş değil. Öte yandan, bölgedeki askeri hareketlilik sürüyor; Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlikte düşüş belirtisi görülmüyor. Uzmanlar, Kongre'deki bu iradenin, Trump'ın seçim öncesi iç siyasetteki manevra alanını daraltırken, İran'la diplomatik kanalların yeniden denenmesi için bir fırsat penceresi aralayabileceğini değerlendiriyor.
Sık Sorulan Sorular
ABD Senatosu'nun kabul ettiği İran tasarısı tam olarak neyi öngörüyor?
Tasarı, Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri saldırılarının Kongre onayına tabi olmasını zorunlu kılıyor. Yani yürütme, meclisten açık yetki almadan İran'la savaşı tırmandıracak adımları atamaz hale geliyor.
Oturumda neden bağırış çağırış yaşandı?
Cumhuriyetçi ve Demokrat senatörler arasında İran politikası, İsrail meselesi ve başkanın yetkilerinin sınırları konusunda derin görüş ayrılıkları su yüzüne çıktı. Bu sert tartışmalar, oturumun yüksek tansiyonlu geçmesine neden oldu.
Trump bu tasarıyı veto edebilir mi?
Evet, başkanın veto yetkisi bulunuyor. Ancak tasarının her iki kanatta da üçte iki çoğunlukla kabul edilmesi, Trump'ın vetosunu geçersiz kılabilir. Şu an için veto edip etmeyeceğine dair resmi açıklama yok.
Bu gelişme Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye, İran'la komşu olması ve bölgesel istikrara verdiği önem nedeniyle ABD-İran gerilimini yakından takip ediyor. ABD'de yürütmenin savaş yetkilerinin sınırlanması, Ankara'nın diplomatik çözüm çağrılarını destekleyen bir adım olarak yorumlanabilir.