ABD’nin üçüncü kez UNESCO’dan ayrılma kararı: Kahramanmaraş’ın edebiyat ağına girişi neden özel bir zamana denk geldi?
ABD, İsrail’e yönelik tutumu ve Filistin’in üyeliğini gerekçe göstererek UNESCO’dan üçüncü kez ayrılırken, Kahramanmaraş’ın UNESCO Edebiyat Şehri ağına katılması, diplomasiyle kültürün kesiştiği sembolik bir an olarak değerlendiriliyor.
Ne oldu?
UNESCO üyeliği, küresel kültür ve eğitim politikalarının şekillendiği, devletlerin yanı sıra şehirlerin de yaratıcı alanlarda ağlara dahil olduğu çok katmanlı bir yapıdır. Son dönemde bu üyeliğe dair iki zıt gelişme Türkiye kamuoyunda aynı anda yankı buldu. Bir yanda ABD yönetimi, Filistin’in UNESCO’ya tam üye olarak kabul edilmesini ve kurumun İsrail’e yönelik eleştirel söylemlerini gerekçe göstererek üçüncü kez örgütten ayrılacağını resmen duyurdu. Diğer yanda ise Kahramanmaraş, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na ‘Edebiyat Şehri’ unvanıyla dahil olarak uluslararası alanda önemli bir kültürel başarıya imza attı. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi, bu unvanın tanıtımını İstanbul’da düzenlenen görkemli bir programla gerçekleştirdi; şehrin edebi mirası Yedi Güzel Adam’dan çağdaş üretime uzanan geniş bir perspektifle sunuldu.
Neden gündemde?
Bu iki gelişme, kültür diplomasisinin ne kadar kişisel ve politik olabileceğini aynı anda gözler önüne seriyor. Yeni Şafak yazarı, Kahramanmaraş’ın üyeliğini “çok kişisel bir mesele” olarak nitelendirerek şehrin ruhunun, edebiyatçılarının ve direncinin bu süreçteki belirleyici rolüne dikkat çekti. Öte yandan ABD’nin ayrılık kararı, UNESCO’nun sadece bir kültür kurumu olmadığını, jeopolitik gerilimlerin doğrudan yansıdığı bir arena olduğunu bir kez daha hatırlattı. Euronews’in haberine göre Washington yönetimi, UNESCO içinde devam eden İsrail karşıtı söylemleri temel sorun olarak işaret etti. Kahramanmaraş’ın yerelden evrensele açılan başarı hikayesi, böylesi jeopolitik bir kopuşun gölgesinde, Türkiye’de kültür-sanat çevrelerinde hem gurur hem de tezat üzerinden tartışılıyor.
Bilinmesi gerekenler
ABD daha önce 1984’te Reagan ve 2017’de Trump dönemlerinde UNESCO’dan çekilmiş, Biden yönetimi geçtiğimiz yıl kuruma geri dönmüştü. Üçüncü kopuş, örgütün bütçesinde ciddi bir boşluk yaratma riski taşıyor. Buna karşın Kahramanmaraş, 6 Şubat depremlerinin ağır yaralarını sarmaya devam ederken, edebiyat belleğini uluslararası tescille taçlandırmayı başardı. UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na edebiyat alanında katılan şehir, Türkiye’de bu kategoride bir ilk olma özelliği de taşıyor. Şehrin dosyasında Necip Fazıl’dan Sezai Karakoç’a, Cahit Zarifoğlu’ndan Erdem Bayazıt’a uzanan köklü edebiyat geleneği merkezî rol oynadı. Unvanın tanıtım etkinliği, deprem sonrası ayağa kalkışın kültür cephesindeki somut bir göstergesi olarak sunuldu. Bursa UNESCO Derneği’nin geleneksel iftarında da yerel temsilciler, bu tür unvanların sivil toplum ve yerel yönetim işbirliğiyle sürdürülebilir kalkınmaya nasıl katkı sağlayabileceğini masaya yatırdı.
Sırada ne var?
ABD’nin resmî ayrılık sürecinin önümüzdeki aylarda tamamlanması bekleniyor; bu, UNESCO içindeki reform ve fon dengelerini yeniden gündeme taşıyacak. Kahramanmaraş cephesinde ise Edebiyat Şehri unvanının somut projelere dönüştürülmesi için çalışmalar hız kazanacak. Büyükşehir Belediyesi, uluslararası edebiyat festivalleri, yazar rezidans programları ve kütüphane yatırımlarıyla bu statüyü kalıcı kılmayı hedefliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da destek verdiği süreçte, şehrin deprem sonrası turizm ve tanıtım stratejisinde UNESCO etiketinin merkeze alınması planlanıyor.
Sık Sorulan Sorular
ABD neden UNESCO’dan ayrılıyor?
ABD yönetimi, Filistin’in tam üye olarak kabul edilmesini ve UNESCO’daki İsrail karşıtı söylemlerin süreklilik kazanmasını resmî gerekçe olarak gösteriyor. Bu, ABD’nin 1984 ve 2017’den sonra üçüncü ayrılış kararı.
Kahramanmaraş UNESCO’ya nasıl üye oldu?
Kahramanmaraş, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na ‘Edebiyat Şehri’ unvanıyla kabul edildi. Şehrin Necip Fazıl, Sezai Karakoç gibi isimleri yetiştiren güçlü edebiyat geleneği ve deprem sonrası kültürel direnci, dosyayı güçlendiren unsurlar arasında yer aldı.
Yaratıcı Şehirler Ağı’na katılmak Kahramanmaraş’a ne kazandıracak?
Unvan, uluslararası edebiyat festivalleri, yazar programları ve kütüphane yatırımları gibi projelerin önünü açıyor. Ayrıca deprem sonrası şehrin kültür turizmi ve tanıtım stratejisine UNESCO etiketiyle katkı sunması bekleniyor.