ABD Kongresi F-35: Türkiye’nin savaş uçağı programına dönüş ihtimali yeniden masada
ABD Kongresi'nde Türkiye'ye F-35 savaş uçaklarının teslimatı konusunda yıllar sonra gelen ılımlı sinyaller, S-400 kriziyle donan ilişkilerde yeni bir sayfa açılabileceği beklentisini doğurdu.
Ne oldu?
ABD Kongresi F-35, uzun bir aradan sonra Türkiye’nin gündemine yeniden oturan kritik bir dosyadır. CNN Türk Washington Temsilcisi Yunus Paksoy’un aktardığına göre, ABD Kongresi’nden Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarının satışı konusunda yeşil ışık mesajları gelmeye başladı. Özellikle daha önce Türkiye’ye sert muhalefetiyle bilinen bazı Amerikalı senatörlerin, son dönemde yaptıkları açıklamalarla ton değişikliğine gittiği görülüyor. Bu gelişme, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın almasıyla 2020 yılında başlayan CAATSA yaptırımları ve F-35 programından çıkarılma sürecinde önemli bir dönüm noktası olarak yorumlanıyor.
Neden gündemde?
Konunun gündeme bomba gibi düşmesinin birkaç temel sebebi var. Öncelikle, Yunanistan’a F-35 satışına onay verilirken NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip Türkiye’nin programın dışında tutulmasının yarattığı stratejik dengesizlik, Washington’da bazı kilit isimleri rahatsız etmeye başladı. İkinci olarak, İsveç’in NATO üyeliğine onay verilmesi sürecinde Türkiye ile kurulan diplomatik diyalog, güvenlik alanında yeni müzakere kapıları araladı. Muhalefetteki bazı isimler, “Trump F-35’ler için yeşil ışık yaktı ama Kongre ne diyecek?” sorusunu sormaya devam ederken, gelen son mesajlar Kongre’nin de en azından ‘ılımlı’ bir çizgiye kaydığını gösteriyor. ABD’li senatörlerin “Bu hepimizin lehinedir” şeklindeki yorumları, meselenin sadece Türkiye için değil, NATO’nun caydırıcılığı için de önemli görüldüğünü ortaya koyuyor.
Bilinmesi gerekenler
T24’ün haberine göre, şimdiye kadar Türkiye’ye F-35 verilmesine kesin dille karşı çıkan isimlerden dahi olumlu sinyaller geliyor. Hatta AKŞAM Gazetesi, bir ABD’li senatörün “Türkiye’ye F-35 teslimatına açığım” diyerek adeta bir U dönüşü yaptığını yazdı. Ancak bilinmesi gereken en kritik nokta şu: S-400 sorunu F-35 programını etkilemeye devam ediyor. Kongre’deki ılımlı hava, S-400’lerin Türk envanterinde fiilen aktif olarak bulunması çıkmazını kendiliğinden çözmüyor. CAATSA yasası gereği, Türkiye’ye büyük çaplı savunma sanayii ürünlerinin satışının önünde hukuki engeller var. Olası bir çözüm için S-400 sistemlerinin statüsü konusunda yaratıcı bir formül üzerinde çalışıldığı iddiaları basına yansıyor, fakat henüz resmi ve taraflarca teyit edilmiş bir mutabakat bulunmuyor.
Sırada ne var?
Bundan sonraki süreç hem teknik hem de siyasi olacak. Kongre’deki hava değişse de, Dış İlişkiler ve Silahlı Hizmetler komitelerinden formal bir onay çıkması gerekiyor. Ayrıca Joe Biden yönetiminin bu konudaki resmi başvurusu ve notifikasyon süreci henüz başlamadı. Ankara cephesinde ise Türkiye’nin halihazırda geliştirdiği KAAN savaş uçağı ve Eurofighter Typhoon alternatifleri masada tutuluyor. Analistler, kongre üyelerinden gelen bu yeşil ışığın, önümüzdeki aylarda başlaması muhtemel Türk-Amerikan stratejik mekanizma toplantıları öncesinde bir hazırlık olduğunu değerlendiriyor. Önümüzdeki dönemde, S-400 konusunda Ankara ve Washington arasında atılacak somut adımlar, F-35’lerin akıbetini netleştirecek en önemli belirleyici olacak.
Sık Sorulan Sorular
ABD Kongresi F-35 meselesi tam olarak nedir?
ABD Kongresi F-35 meselesi, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasının ardından askıya alınan F-35 savaş uçağı satışı ve ortak üretim sürecine, Kongre’den yeniden yeşil ışık yakılıp yakılmayacağı konusundaki siyasi ve hukuki tartışmalardır.
F-35 programına Türkiye’nin geri dönmesinin önündeki en büyük engel nedir?
En büyük engel, hâlâ Türk envanterinde bulunan Rus yapımı S-400 hava savunma sistemleridir. Bu sistemler, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamında yaptırımlara tabi olunmasına ve Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasına neden olmuştu.
ABD’li senatörlerin son açıklamaları ne anlama geliyor?
Geçmişte Türkiye’ye uçak verilmesine kesin dille karşı çıkan bazı senatörlerin “teslimata açığım” gibi ifadeler kullanması, siyasi iklimde bir yumuşama ve çözüm arayışı olduğunu gösteriyor. Bu, özellikle NATO’daki stratejik dengeler ve İsveç’in üyeliği sürecinde yaşanan diplomatik temasların bir sonucu olarak yorumlanıyor.