ABD-Katar İran Fon Görüşmesi: Milyarlarca doların şifresi çözülüyor mu?

Ne oldu?

ABD-Katar İran Fon Görüşmesi, İran'ın Güney Kore bankalarında dondurulmuş halde bekleyen milyarlarca dolarlık petrol gelirinin akıbetini belirlemek üzere yürütülen üst düzey bir finansal diplomasi trafiğidir. Wall Street Journal’ın (WSJ) ismini vermediği kaynaklara dayandırdığı habere göre, ABD ve Katar, dondurulmuş fonların İran tarafından yalnızca insani yardım harcamaları için kullanılmasını sağlayacak yeni bir mekanizma tasarlıyor. Söz konusu meblağın yaklaşık 6 milyar dolar olduğu belirtiliyor. Bu fon, 2023 yılında Biden yönetiminin çıkardığı bir yaptırım muafiyetiyle Güney Kore'den Katar Merkez Bankası'ndaki hesaplara aktarılmıştı. Ancak Hamas'ın 7 Ekim 2023'teki saldırıları sonrası ABD, İran'ın paraya erişimini tekrar askıya almıştı. Şimdi ise paranın kontrollü bir şekilde serbest bırakılması için yoğun bir mesai harcanıyor.

Neden gündemde?

Konu, hem bölgesel gerilimlerin finansal ayağını hem de diplomasi koridorlarındaki dolaylı pazarlıkları göstermesi açısından kritik. İran, nükleer programı ve bölgesel vekil güçlere desteği nedeniyle uzun süredir ağır yaptırımlar altında. Dondurulmuş fonlar, Tahran için ciddi bir nefes alma anlamına geliyor. ABD tarafı ise parayı serbest bırakmanın doğrudan bir fidye veya yaptırım delme olarak algılanmasından çekiniyor. Bu yüzden Katar’ın aracılığıyla, paranın doğrudan insani yardım kuruluşlarına veya ilaç-gıda tedarikçilerine akmasını sağlayan bir emanet hesap sistemi üzerinde çalışılıyor. Öte yandan İran’dan gelen “müzakereler beş maddeye bağlı” çıkışı, Tahran’ın fon görüşmelerini daha geniş bir pazarlık paketinin parçası olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bazı kaynaklar, bu görüşmelerin nükleer anlaşmaya dönüş sinyali olabileceğini iddia ederken, resmi kanallar temkinli konuşuyor.

Bilinmesi gerekenler

• Fonun kaynağı ve rotası: İran’ın Güney Kore’ye petrol satışından elde ettiği ancak yaptırımlar yüzünden çekemediği para, önce Katar’a transfer edilmişti. Bu transfer, esaret takası kapsamında yapılmış ve fonların yalnızca insani amaçlı harcanması şartına bağlanmıştı. 7 Ekim sonrası bu erişim donduruldu.
• İptal edilen görüşme iddiası: Son dakika haberlerine yansıyan “ABD-İran görüşmesi iptal edildi” iddiaları, tarafların pozisyonlarındaki kırılganlığı gösteriyor. Bunun tam olarak hangi teknik gerekçeyle iptal edildiği net değil; bazı kaynaklar görüş ayrılıklarına işaret ederken, Tahran’ın nükleer denetim taleplerindeki katı tutumu da masanın dağılmasında etkili olabilir.
• Katar’ın kilit rolü: Doha, hem ABD’nin NATO dışı müttefiki olarak Batılı mekanizmaları işletebiliyor hem de Tahran’la güçlü ekonomik bağları sayesinde güvenilir bir arabulucu konumunda. Fonların bu ülke üzerinden yönetilmesi, Washington’a paranın kötüye kullanılmadığını denetleme imkanı veriyor.
• İnsani yardım vurgusu: Plan tamamen gıda, ilaç ve tarım ürünlerine yönelik. ABD Hazine Bakanlığı, benzer mekanizmaları daha önce İsviçre Kanalı ile test etmişti. Yeni modelin daha sıkı denetim mekanizmaları içermesi bekleniyor.

Sırada ne var?

Gözler, önümüzdeki günlerde yapılması muhtemel teknik görüşmelere çevrildi. Eğer taraflar anlaşırsa, Katar Merkez Bankası üzerinden belirli insani yardım kuruluşlarına kademeli ödemeler başlayabilir. Bu süreç, İran’ın nükleer programına ilişkin daha geniş kapsamlı diplomatik görüşmelerin de önünü açabilir. Ancak iptal edildiği iddia edilen görüşmeler, masanın her an dağılabileceğini de hatırlatıyor. İran’ın “beş madde” olarak öne sürdüğü koşulların içeriği tam olarak bilinmediği için, görüşmelerin kaderi Tahran’ın taviz verme eğilimine bağlı olacak. Katar’ın ev sahipliğinde yürütülen bu sessiz diplomasi, Ortadoğu’daki güç dengelerini finansal araçlarla şekillendirmeye devam ediyor.