ABD İran savaşı kararı: Kongre Trump'ın yetkilerini budadı, veto sinyali geldi
ABD Kongresi, Başkan Trump'ın İran'a yönelik askeri operasyonlarını sonlandırmayı amaçlayan tarihi bir savaş yetkileri tasarısını onayladı. Trump yönetimi ise karara sert tepki göstererek veto kartını masaya koydu.
Ne oldu?
ABD İran savaşı kararı, Amerikan Kongresi'nin, Başkan Donald Trump yönetiminin İran'da yürüttüğü askeri faaliyetleri Kongre onayı olmaksızın durdurmayı hedefleyen bağlayıcı bir mekanizmadır. ABD Temsilciler Meclisi, 4 Haziran 2026'da yaptığı oylamada, Trump'ın İran'a yönelik saldırılarının sona ermesini öngören 'savaş yetkileri' tasarısını kabul etti. Kısa süre sonra Senato da benzer bir adım atarak Başkan'ın savaş kararı alma yetkisini kısıtlayan düzenlemeye onay verdi. Bu gelişme, yasama organının, yürütmenin askeri inisiyatifini sınırlandırmak için devreye girdiği nadir anlardan biri olarak kayıtlara geçti. Beyaz Saray cephesinden ise sert bir direnç sinyali geldi; Trump, tasarıyı veto edeceğini açıkça dile getirdi.
Neden gündemde?
Konunun Türkiye dahil küresel kamuoyunda bu denli yankı bulmasının birkaç somut sebebi var. Birincisi, ABD uçaklarının İran operasyonları için konuşlandığı İsrail'deki bir havalimanında sadece iki ay içinde 248 milyon dolarlık bir mali hasara yol açtığının raporlanması, savaşın ekonomik boyutunu gözler önüne serdi. İkincisi, Güney Kore'nin Hürmüz Boğazı'ndaki varlığıyla ilgili tartışmalar, krizin bölgesel bir sıcak çatışmaya evrilme riskini canlı tutuyor. Üçüncü ve en kritik başlık ise diplomasi. Umman ve İsviçre arabuluculuğunda Cenevre'de gerçekleştirilen üçüncü tur müzakerelerin 26 Şubat 2026'da sonuçsuz kalması, savaş karşıtı yasama hamlesine giden süreci hızlandırdı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın açıklamaları da diplomasiden umut kesilmediğini gösterse de, Kongre'deki çoğunluk askeri seçeneğin kontrol altına alınması gerektiğine ikna olmuş durumda.
Bilinmesi gerekenler
- Veto süreci nasıl işleyecek? Başkan Trump'ın tasarıyı veto etmesi durumunda, metnin yasalaşması için Kongre'nin her iki kanadında üçte iki çoğunlukla vetoyu geçersiz kılması gerekiyor. Bu çoğunluğa ulaşılıp ulaşılamayacağı belirsiz.
- Trump yönetiminin tutumu: Trump, 29 Mayıs 2026'da yaptığı açıklamada İran'la ilgili nihai kararı 'bugün' verebileceğini söyleyerek süreci tırmandırmış, 30 Mayıs'ta ise İran'ın nükleer kapasitesinin uluslararası işbirliğiyle imha edileceğini öne sürmüştü. Bu söylem, askeri operasyon niyetinin devam ettiğine işaret ediyor.
- Savaş Yetkileri Kararı: Kongre'nin dayandığı 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası, Başkan'a, askeri güç kullanımını 60 gün içinde Kongre'ye bildirme ve onay alma zorunluluğu getiriyor. Yeni tasarı, sürenin dolduğu ve çatışmaya dönüş riski taşıyan mevcut durumun sonlandırılması gerektiği yorumuna dayanıyor.
Sırada ne var?
Önümüzdeki günlerin ana gündemi veto ve olası anlaşma ihtimalleri arasında geçecek. Eğer Trump metni veto ederse, savaş karşıtı Cumhuriyetçilerin tutumu belirleyici olacak. Diplomasi cephesinde ise Cenevre sürecinin rafa kalkmadığı, BBC'nin de aktardığı üzere nükleer programın denetimi ve yaptırımların kaldırılmasına dair unsurları içeren olası bir anlaşma metninin hâlâ masada olduğu biliniyor. Ancak taraflar arasındaki güven bunalımı, bölgedeki vekil güçlerin konumu ve İsrail'in güvenlik kaygıları gibi faktörler, kalıcı bir ateşkesi zorlaştırıyor. Krizin seyri, bir yandan Washington'daki güç savaşının sonucuna, diğer yandan sahada yaşanacak herhangi bir tırmanışa bağlı olarak şekillenecek.
Sık Sorulan Sorular
ABD Kongresi'nin İran savaşı kararı tam olarak neyi hedefliyor?
Kongre, Başkan Trump'ın İran'a yönelik askeri saldırılarını ve müdahalesini, spesifik bir Kongre onayı olmaksızın sonlandırmayı amaçlıyor. Karar, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası'na dayandırılarak yürütmenin askeri gücüne sınır getiriyor.
Trump bu kararı veto edecek mi?
Trump, tasarının kabul edilmesinin ardından yaptığı açıklamalarda veto sinyali verdi. Veto ederse, Kongre'nin tasarıyı yasalaştırabilmesi için her iki kanatta da üçte iki çoğunluğa ulaşması gerekiyor.
İran ile ABD arasında diplomatik bir çözüm ihtimali kaldı mı?
Evet. Umman ve İsviçre arabuluculuğunda Cenevre'de sürdürülen müzakereler son turda sonuçsuz kalsa da, İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın ve uluslararası aktörlerin diplomatik kanalı açık tutma çabası sürüyor. Olası bir anlaşmanın, yaptırımların kaldırılması ve nükleer programın denetimi gibi başlıkları içerdiği belirtiliyor.