ABD İran savaş yetkisi: Kongre Trump'a 'savaşı bitir ya da onay al' dedi

Ne oldu?

ABD İran savaş yetkisi, Başkan Donald Trump'ın İran'a karşı başlattığı askeri harekatı Kongre onayı olmaksızın sürdürmesini engellemeyi hedefleyen hukuki ve siyasi bir süreçtir. 4 Haziran 2026'da ABD Temsilciler Meclisi, İran'la savaşın sona ermesini öngören 'savaş yetkileri' tasarısını kabul etti. Bu gelişmenin hemen öncesinde, 20 Mayıs 2026'da Senato Genel Kurulu da Trump'ın İran'a yönelik askeri güç kullanımını Kongre onayına bağlayan benzer bir tasarıya onay vermişti. Karar, yürütme organının başındaki Trump ile yasama organı arasında anayasal yetki paylaşımı konusunda ciddi bir gerilimin tırmanışa geçtiğini gösteriyor. Trump ise bu süreçte Hürmüz Boğazı'na yönelik tehditlerini sürdürerek İran'ın 'büyük tavizler verdiğini' iddia ediyor.

Neden gündemde?

Konunun Türkiye kamuoyunda bu denli yankı bulmasının birkaç temel sebebi var. İlk olarak, ABD'deki bu yetki savaşı bölgesel güvenlik dinamiklerini doğrudan etkiliyor. Hürmüz Boğazı üzerindeki gerilim küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açarken, olası bir geniş çaplı çatışmanın Türkiye'nin de dahil olduğu Ortadoğu coğrafyasını istikrarsızlaştırma riski Ankara'yı yakından ilgilendiriyor. İkincisi, Kongre ile Başkan arasındaki bu çekişme ABD'nin dış politikadaki karar alma mekanizmalarında yaşanan köklü bir kırılmaya işaret ediyor. Temsilciler Meclisi ve Senato'nun, başkana ait savaş yetkilerini sınırlama iradesi gayet net. Ayrıca İran Dışişleri Bakanlığı'nın son 24 gün içinde ABD ile herhangi bir müzakere yapıldığını reddetmesi, Trump'ın 'büyük taviz' söylemiyle taban tabana zıt bir tablo çiziyor ve diplomatik kanalların gerçekte ne kadar tıkalı olduğunu gözler önüne seriyor.

Bilinmesi gerekenler

ABD Anayasası'na göre savaş ilan etme yetkisi münhasıran Kongre'ye aittir. Buna karşın 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası, başkana acil durumlarda 60 güne kadar askeri güç kullanma esnekliği tanıyor. İşte tam bu noktada Kongre'nin devreye girerek bu sürenin uzatılmasına karşı çıkması dikkat çekici. Tasarının yasalaşma yolculuğu ise oldukça inişli çıkışlı oldu. BBC'nin haberine göre Kongre'den Trump'a yönelik temel çıkış, 'ya savaşı bitir ya da onay al' çağrısı olarak özetlendi. Stratejik Düşünce Enstitüsü ise Senato'nun askeri operasyonların durdurulmasına dair kararını tarihi bir an olarak nitelendirdi. Diğer yandan Harici'nin aktardığına göre Senato, Trump'ın İran yetkilerini sınırlayan bir başka tasarıyı daha önce reddetmişti; bu da Kongre içinde dahi konunun ne kadar tartışmalı olduğunu gösteriyor. Öte yandan Bianet, Kongre'nin Trump'a verdiği bu yanıtı 'tarihî ayar' olarak tanımlayarak sürecin anayasal denge açısından emsal teşkil edeceğini vurguladı.

Sırada ne var?

Kongre'nin her iki kanadından geçen tasarı, Trump'ın masasına gitmeden önce hukuki ve siyasi engellerle karşılaşabilir. Başkanın bu kararı veto etmesi durumunda Kongre'nin vetoyu aşmak için üçte iki çoğunluğa ulaşması gerekecek ki bu şu anki aritmetikte oldukça zor bir ihtimal. Daha kritik olan ise Hürmüz Boğazı'ndaki askeri hareketliliğin seyri. Trump'ın bir yandan tehdit dilini sürdürürken diğer yandan İran'ın taviz verdiğini iddia etmesi, Beyaz Saray'ın diplomatik bir çıkış yolu aradığının işareti olabilir. Ancak İran tarafının müzakereleri kesin bir dille reddetmesi, çatışmasızlık ortamının bir süre daha belirsizlik gölgesinde kalacağını gösteriyor. Ankara'nın pozisyonu da bu noktada belirleyici olacak; Türkiye'nin bölgesel gerilimi tırmandırmama ve diyalog kanallarını açık tutma stratejisi, önümüzdeki sürecin en önemli denge unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.