ABD-İran nükleer görüşmeleri: Masa kurulmadan ertelenen kritik zirvenin perde arkası
İsviçre'de yapılması beklenen ABD-İran nükleer görüşmeleri, resmi bir açıklama yapılmaksızın belirsiz bir tarihe ertelendi. Nükleer program ve Hürmüz Boğazı'ndaki askeri hareketlilik gölgesinde beklenen temasın akıbeti belirsizliğini koruyor.
Ne oldu?
ABD-İran nükleer görüşmeleri, iki ülke arasında aylar sonra kurulması beklenen ilk doğrudan temas olarak planlanmıştı. İsviçre’nin ev sahipliğinde gerçekleşmesi öngörülen ve tarafların ön heyetler gönderdiği belirtilen görüşme, masaya oturulmadan ertelendi. İran tarafı, görüşmenin ‘ileri bir tarihe’ bırakıldığını teyit ederken, ertelemenin gerekçesi konusunda net bir açıklama yapılmadı. Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine düzenlediği saldırılar sonrası kesintiye uğrayan diplomatik sürecin yeniden başlaması beklenirken, bu gelişme bölgedeki tansiyonu yeniden yükseltti.
Neden gündemde?
Konu, yalnızca bir diplomasi trafiğinin aksaması olarak okunmuyor. Erteleme haberi, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda yeniden başlattığı askeri varlık ve geçiş kontrolleriyle aynı döneme denk geldi. Küresel petrol sevkiyatının kritik güzergahında yaşanan bu hareketlilik, görüşmelerin masa dışı bir güç mücadelesine dönüşebileceği endişelerini artırdı. Daha önce İstanbul’da Avrupa Birliği’nin arabuluculuğunda yapılan ve görece ‘temkinli iyimserlik’ yaratan temasların üzerine binen bu belirsizlik, uluslararası kamuoyunu diken üstünde tutuyor. ABD tarafının bölgedeki uçak gemisi görev gruplarının tatbikat görüntülerini paylaşması da Tahran’a mesaj olarak yorumlanıyor.
Bilinmesi gerekenler
ABD ve İran, Nisan 2025’te Umman arabuluculuğunda dolaylı müzakereler için prensipte anlaşmıştı. Ancak Haziran ayında İsrail savaş uçaklarının, ABD istihbarat desteğiyle İran’daki Natanz ve Fordo tesislerini vurması bütün zemini ortadan kaldırdı. Saldırıların ardından İran, nükleer anlaşmaya dönüş sinyali veren tüm pozisyonlarını dondurdu ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini derhal artırdı. Geçtiğimiz aylarda İstanbul’da Avrupalı diplomatlarla yapılan toplantı, Tahran’ın Batı ile sınırlı da olsa konuşma iradesi olarak kayda geçmişti. Fakat İsviçre’deki son görüşme girişimi, doğrudan ABD heyeti ile İran heyetini aynı masada buluşturacak ilk somut adım olarak görülüyordu. Ertelemenin tam tarihi belli değil; diplomatik kaynaklar lojistik ve ön koşul uyuşmazlığına işaret ediyor, resmi teyit ise yok.
Sırada ne var?
Taraflar şimdilik diplomatik kanalları tamamen kapatmış değil. İsviçre’deki görüşmelerin yeni tarihi için Umman ve İsviçre’nin koordineli çalıştığı biliniyor. Ancak İran’ın Hürmüz Boğazı hamlesi, ABD Donanması’nın bölgedeki caydırıcı tatbikatları ve İsrail’in olası yeni müdahale sinyalleri, müzakere takvimi aleyhine işliyor. Eğer önümüzdeki haftalarda bir takvim netleşmezse, Avrupa Birliği’nin İstanbul’da olduğu gibi devreye girerek düşük profilli teknik görüşmeleri yeniden canlandırması en güçlü senaryo olarak masada duruyor. Petrol piyasaları ve bölge güvenliği açısından gözler, Tahran ve Washington’dan gelecek yeni bir açıklamaya çevrilmiş durumda.
Sık Sorulan Sorular
ABD-İran nükleer görüşmeleri neden ertelendi?
İran, İsviçre'deki görüşmelerin resmi bir tarih belirtmeden 'ileri bir tarihe' ertelendiğini duyurdu. Ertelemenin gerekçesi net olarak açıklanmasa da taraflar arasındaki ön koşul uyuşmazlığı ve müzakere formatındaki anlaşmazlıklar işaret ediliyor.
İran ile ABD arasında en son doğrudan temas ne zaman oldu?
Taraflar arasındaki son dolaylı temas, Haziran 2025'teki saldırıların ardından Temmuz 2025'te İstanbul'da Avrupa Birliği arabuluculuğunda gerçekleştirilen toplantıdır. İsviçre'deki görüşme ise aylar sonra yapılması planlanan ilk doğrudan temas olarak görülüyordu.
Hürmüz Boğazı'ndaki durum müzakereleri nasıl etkiliyor?
İran'ın boğazda askeri varlığını artırması ve ticari geçişlere yönelik kontrolleri sıkılaştırması, ABD tarafından bir baskı unsuru olarak değerlendiriliyor. Bu durum, diplomatik görüşmelere gölge düşürerek taraflar arasındaki güvensizliği derinleştiriyor.