ABD-İran müzakeresi: İsviçre'de kritik temas, bölgesel gerilim gölgesinde yeni perde

Ne oldu?

ABD-İran müzakeresi, iki ülke arasında yıllardır süren dolaylı temasların ardından doğrudan diplomasiye geçişi temsil eden kritik bir süreçtir. İlk turu Pakistan'ın başkenti İslamabad'da gerçekleşen görüşmeler, tarafların mutabakatın uygulanmasını takip etmek üzere heyetlerini İsviçre'ye gönderme kararıyla yeni bir boyut kazandı. İran resmi makamları, müzakere heyetinin ABD ile varılan çerçevenin sahaya yansımasını denetlemek amacıyla İsviçre'de olacağını duyurdu. ABD tarafı ise özellikle İran'ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı'na yönelik iddialar konusunda temkinli bir iyimserlik sergiliyor. İkinci tur görüşmelerin ardından Washington'dan yapılan açıklamada "ilerleme kaydedildiği" belirtilirken, henüz nihai bir anlaşmadan söz edilmiyor.

Neden gündemde?

Bu müzakere süreci, küresel enerji güvenliğinden Orta Doğu'daki vekâlet savaşlarına kadar uzanan geniş bir etki alanını ilgilendiriyor. İran'ın nükleer programı üzerindeki uluslararası denetim mekanizmalarının zayıfladığı, Hürmüz Boğazı'nda zaman zaman yükselen tansiyonun petrol piyasalarını sarstığı bir dönemde tarafların masaya oturması dikkat çekici. TRT Haber'in aktardığı 60 günlük müzakere takvimi, sürecin belli bir yol haritasına oturtulmaya çalışıldığını gösteriyor. Öte yandan Hürriyet'in haberine göre ABD Başkanı Trump'ın 8 Nisan'da başlayan ateşkesi süresiz uzattığını açıklaması, diplomatik kanalın sahada da karşılık bulması için zaman kazandırma çabası olarak okunuyor. Ancak Milliyet'in Pakistan'dan aktardığı flaş açıklamalar ve ParaAnaliz.com'un Hürmüz Boğazı'nın kapatıldığı iddiasının ABD tarafından reddedilmesi, sürecin kırılganlığını ortaya koyuyor.

Bilinmesi gerekenler

Müzakerelerin merkezinde İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesinin sınırlandırılması, uluslararası denetçilerin tesislere erişimi ve İran'a uygulanan ekonomik yaptırımların kademeli olarak gevşetilmesi yer alıyor. İsviçre'nin ev sahipliği yapması tesadüf değil; Bern, ABD ve İran arasında uzun süredir çıkarları koruma misyonu üstlenen tarafsız bir arabulucu konumunda. 11 Mayıs'ta basına yansıyan bilgilere göre İran, ABD'nin teklifine cevabını ara buluculara iletti ve iki tarafın da bazı maddelere "hayır" dediği bildirildi. 12 Nisan'da İslamabad'da sona eren ilk doğrudan tur ise anlaşma sağlanamadan tamamlanmıştı. Bu tablo, pozisyonlar arasındaki makasın hâlâ açık olduğunu ancak diyaloğun sürdürülmesinin başlı başına bir kazanım sayıldığını gösteriyor. Bölge uzmanları, müzakerelerin seyrini belirleyecek en kritik faktörün güven artırıcı adımların karşılıklı ve eş zamanlı atılıp atılamayacağı olduğuna dikkat çekiyor.

Sırada ne var?

İsviçre'deki heyetlerin önümüzdeki günlerde teknik düzeyde toplantılar yapması bekleniyor. Asıl merak konusu, 60 günlük takvimin sonunda kapsamlı bir çerçeve anlaşmanın duyurulup duyurulmayacağı. Washington yönetimi bir yandan diplomasiye şans verirken diğer yandan askeri caydırıcılığını masada tutmaya devam ediyor. İran ise yaptırımların hafifletilmesi konusunda somut adımlar görmeden nükleer faaliyetlerini geri çekmeyeceğinin sinyallerini veriyor. Önümüzdeki haftalarda İsviçre'den gelecek açıklamalar, sürecin akıbeti hakkında daha net bir fikir verecek.