ABD-İran müzakerelerinde İsviçre buluşması iptal: Hürmüz sonrası süreç nereye evriliyor?

Ne oldu?

ABD-İran müzakereleri, Hürmüz Boğazı'ndaki askeri tırmanışın ardından başlayan ve dünya enerji piyasalarını doğrudan etkileyen diplomatik bir süreçtir. Son olarak İsviçre'de yapılması planlanan doğrudan görüşme turu, resmi kaynaklarca teyit edildiği üzere iptal edildi. İptal kararı, masadaki kırılgan dengenin ne kadar hassas olduğunu bir kez daha gösterdi. Buna karşın TRT Haber'in servis ettiği ve tarafların 14 maddelik bir mutabakat metnini elektronik ortamda imzaladığına dair bilgi, aslında diplomasinin arka kapıdan yürümeye devam ettiğini kanıtlıyor. Daha önce Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yapılan yüz yüze görüşmeler bir anlaşmayla sonuçlanmamış, ancak 22 Nisan'a kadar Hürmüz'de ticari gemilere yönelik fiili bir ateşkes sağlanmıştı.

Neden gündemde?

Konu, Türkiye ve küresel piyasalar için hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nın güvenliğiyle doğrudan bağlantılı. Bloomberg HT ve CNBC-e gibi ekonomi kanallarının konuyu manşetlerine taşımasının nedeni, müzakerelerin seyrinin petrol fiyatları ve risk iştahı üzerinde anlık dalgalanmalar yaratması. Sabah gazetesinin de vurguladığı gibi, Hürmüz kaynaklı arz güvenliği endişeleri sürüyor. Diplomatik cephede ise temel çıkmaz aynı: ABD, Hürmüz'ün uluslararası hukuk çerçevesinde kayıtsız şartsız açık tutulmasını isterken, İran boğazı kendi egemenlik ve caydırıcılık stratejisinin bir parçası olarak konumlandırıyor. İsviçre görüşmelerinin iptali, bu iki zıt pozisyon arasında henüz yüz yüze gelmeyi kaldıracak bir güven zemininin oluşmadığını ortaya koyuyor.

Bilinmesi gerekenler

Müzakere süreci tek bir kanaldan ilerlemiyor. İslamabad'da yapılan ilk doğrudan temaslarda somut bir anlaşma çıkmamış, yalnızca geçici bir ateşkes takvimi üzerinde uzlaşılmıştı. Bu ateşkes süresi dolmadan önce taraflar arasında teknik metinlerin paylaşıldığı ve elektronik imzaların atıldığı bildiriliyor. Bu durum, İran'ın resmi ağızlarının “Düşman bizim şartlarımızı kabul ettiğinde müzakere ederiz” söylemiyle çelişkili gibi görünse de, aslında Tahran yönetiminin klasik iki kulvardan yürüme stratejisini yansıtıyor. Bir yandan iç kamuoyuna sert mesajlar verilirken, diğer yandan bürokratik kanallar açık tutuluyor. İsviçre'deki görüşmenin iptali, lojistik bir ertelemenin ötesinde, nükleer program, yaptırımlar ve bölgesel nüfuz konularındaki köklü anlaşmazlıkların hala masanın üzerinde ağırlığını koruduğunu gösteriyor.

Sırada ne var?

İsviçre turunun iptal edilmesine rağmen elektronik mutabakat metninin varlığı, tarafların dolaylı da olsa iletişim kanallarını tamamen kapatmadığının en güçlü sinyali. Önümüzdeki günlerde, özellikle Hürmüz'deki ateşkesin geleceği ve yaptırımların hafifletilmesine yönelik teknik müzakerelerin hız kazanması beklenebilir. Gözler şimdi olası yeni bir yüz yüze buluşma için tarafların öne süreceği ön koşullarda. İran'ın müzakere için ABD'den somut güven artırıcı adımlar ve yaptırım hafifletme takvimi talep etmesi muhtemel. Washington cephesinde ise Hürmüz'de tam serbesti sağlanmadan kapsamlı bir anlaşmaya yanaşılmaması yönündeki şahin kanadın baskısı sürüyor. Kısa vadede piyasalardaki dalgalı seyir, diplomatik satrancın her hamlesine duyarlı olmaya devam edecek.