ABD-İran müzakereleri iptal edildi: İsviçre'deki kritik görüşme neden masaya yatırılamadı?

Ne oldu?

ABD-İran müzakereleri iptal edildi. İsviçre'de, iki ülke arasında uzun süredir devam eden nükleer program ve yaptırımlar başlıklı kritik görüşmenin planlandığı oturum, beklenmedik bir şekilde gerçekleşmedi. İptalin hemen öncesinde İran yönetimi, İsrail’in bölgedeki askeri faaliyetlerini gerekçe göstererek masadan çekildi. Resmi açıklamalara göre, İsviçre’nin ev sahipliğinde dolaylı yoldan yürütülmesi öngörülen temaslar, taraflar arasında diplomatik düzeyde bir güven krizine dönüştü. ABD Başkan Yardımcısı'nın da bu kapsamda planlanan İsviçre ziyaretini iptal etmesi, sürecin sadece teknik değil, aynı zamanda siyasi düzeyde de askıya alındığını gösterdi.

Neden gündemde?

Bu iptal, küresel enerji piyasaları ve Orta Doğu’daki askeri denklemler açısından ciddi belirsizlikler yarattı. İran’ın nükleer kapasitesinin sınırlandırılmasına yönelik 2015 anlaşmasının (Kapsamlı Ortak Eylem Planı) çöküşünden bu yana devam eden gerilimde, İsviçre’deki müzakereler bir dönüm noktası olarak görülüyordu. Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’daki nükleer tesislere yönelik düzenlediği saldırıların ardından kesintiye uğrayan diplomasi trafiğinin, Umman’daki temaslar sonrası yeniden Avrupa’ya taşınması umut ediliyordu. Türkiye’nin de arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırdığı bir dönemde masanın dağılması, bölgede askeri tırmanış riskini yeniden gündemin ilk sırasına yerleştirdi.

Bilinmesi gerekenler

İptal kararının duyurulmasından önce İran Dışişleri Bakanlığı, ülkeye yönelik tehditler devam ederken doğrudan ya da dolaylı hiçbir görüşmenin anlam taşımayacağını bildirmişti. ABD tarafı ise İran’ın nükleer programını barışçıl amaçlarla sınırlandırmasına yönelik “azami baskı” politikasını sürdürürken, diplomasi kapısının açık tutulduğunu iddia ediyordu. Müzakereler, iki ülke arasında doğrudan temasın mümkün olmadığı senaryolarda, İsviçre’nin koruyucu güç sıfatıyla ev sahipliği yaptığı bir formatta tasarlanmıştı. İsrail ve ABD’nin 2025 yazındaki saldırıları, İran’ın İsfahan ve Natanz gibi kilit tesislerinde hasara yol açmış; bu olay Tahran’daki karar alıcılar nezdinde müzakere için gerekli asgari güven ortamını ortadan kaldırmıştı. İran, nükleer anlaşmadaki yaptırımların süresiz olarak uzatılmasına yönelik ABD taleplerini de egemenliğine müdahale olarak değerlendiriyordu. Türkiye ise hem Batı ile ilişkileri hem de komşuluk hukuku çerçevesinde, görüşmelerin devamı için lojistik ve siyasi destek sunan aktörlerden biri olarak öne çıkıyordu.

Sırada ne var?

Diplomatik kaynaklar, İsviçre’deki iptalin ardından tarafların bir süre daha düşük profilli istihbarat diplomasisine yönelebileceğini belirtiyor. Bölgede Katar ve Umman gibi arabulucu aktörlerin devreye girip girmeyeceği merak konusu. İran’ın uranyum zenginleştirme seviyesini artırmaya devam etmesi durumunda, ABD ve İsrail’in askeri caydırıcılık seçeneklerini yeniden değerlendireceği öngörülüyor. Öte yandan Avrupa Birliği’nin, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi rejimini korumak adına diplomatik baskıyı artırması bekleniyor. Türkiye’nin ise hem enerji güvenliği hem de sınırında yeni bir çatışma istememesi sebebiyle taraflara itidal çağrısını sürdüreceği tahmin ediliyor.