ABD-İran müzakere sürecinde İsviçre turu: Taraflar masada, beklentiler düşük

Ne oldu?

ABD-İran müzakere süreci, taraflar arasında aylardır süren dolaylı temasların ardından yeni bir aşamaya girdi. Heyetler, nükleer program ve bölgesel güvenlik başlıklarını ele almak üzere İsviçre'de bir araya geldi. Görüşmelerin bugün başladığına dair basına yansıyan bilgiler mevcut olsa da, İran Dışişleri Bakanlığı'nın resmi kanallardan yaptığı açıklamalar ile ABD Başkanı Donald Trump'ın müzakere iddiaları arasında çelişkiler dikkat çekiyor. İran tarafı 23 Mart'ta yaptığı açıklamada "ABD ile görüşme yok" diyerek Trump yönetiminin müzakerelere dair söylemlerini yalanlamış, ancak sonrasında Umman ve Pakistan'da yürütülen ara buluculuk faaliyetleriyle sürece yeşil ışık yakmıştı. Bu son tur, özellikle 12 Nisan'da İslamabad'da bir anlaşma sağlanamadan sona eren doğrudan temasların ardından geliyor.

Neden gündemde?

Bu müzakere süreci, Ortadoğu'nun güvenlik mimarisini doğrudan etkileme potansiyeli taşıdığı için Türkiye dahil tüm bölge ülkeleri tarafından yakından izleniyor. İran'ın nükleer programı, Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik ve Yemen'deki vekalet savaşları masadaki kritik başlıklar arasında. Görüşmelerin gündemde kalmasının bir diğer nedeni ise sahadaki çelişkili sinyaller. İsrail basını, Washington'ın müzakereler öncesinde Lübnan'da gerilimi azaltması için Tel Aviv'e baskı yaptığını öne sürüyor. Bu iddia, ABD'nin diplomatik kanalı açık tutarken askeri tırmanışı kontrol altına almaya çalıştığına işaret ediyor. Öte yandan BBC'nin gündeme getirdiği "ABD-İran anlaşması, ne için savaşıldığı sorusunu gündeme getiriyor" başlıklı analiz, olası bir uzlaşının özellikle İran'ın vekil güçleriyle hareket ettiği çatışma bölgelerinde yaratacağı paradoksu gözler önüne seriyor.

Bilinmesi gerekenler

Müzakere sürecinin en kritik noktası, tarafların birbirine taban tabana zıt pozisyonlarda ısrar etmesi. 11 Mayıs'ta sonuçlanan bir önceki turda İran, ABD'nin teklifine ara bulucular aracılığıyla "hayır" cevabı vermiş, ardından İran medyası "ABD'nin hayır dediği" yönünde haberler servis etmişti. Bu karşılıklı suçlama ve yalanlama döngüsü, güven bunalımının ne kadar derin olduğunu ortaya koyuyor. Şubat ayında Umman'da yapılan zirvede bir sonraki görüşmenin Viyana'da olacağı duyurulmuşken sürecin İsviçre'ye kayması, lojistik bir tercih değişikliğinden öte diplomatik dengelerin ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, tarafların masada kalmasının başlı başına bir başarı sayıldığı bu atmosferde, kapsamlı bir anlaşmadan ziyade gerilimin kontrollü yönetilmesine odaklanıldığını belirtiyor.

Sırada ne var?

İsviçre'deki temasların hemen ardından gözler, bölgesel aktörlerin pozisyonlarına çevrilecek. İsrail'in olası bir anlaşmaya vereceği tepki ve Körfez ülkelerinin tutumu sürecin seyrini belirleyecek. Nükleer denetim mekanizmaları ve yaptırımların kademeli olarak kaldırılması gibi teknik konularda ilerleme sağlanıp sağlanamayacağı henüz belirsiz. Süreç tıkanırsa, Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek yeni bir krizin küresel enerji piyasalarını sarsma riski masada duruyor. Türkiye açısından bakıldığında, komşu İran'la gerilimli bir sürecin derinleşmesi ya da uzlaşıyla sonuçlanması, Ankara'nın hem enerji güvenliği hem de bölgesel denklemdeki ağırlığı açısından kritik sonuçlar doğuracak. Müzakere maratonunun bu son etabının, tarafların kırmızı çizgilerini koruyarak diyaloğu ne kadar sürdürebileceğinin testi olacağı değerlendiriliyor.