ABD-İran İsviçre Müzakereleri neden ertelendi? Kritik zirvede son durum

Ne oldu?

ABD İran İsviçre Müzakereleri, taraflar arasında devam eden dolaylı diplomasi sürecinin en kritik ayaklarından biridir. İsviçre'nin arabuluculuğunda Cenevre veya Buergenstock'ta yapılacağı duyurulan ve özellikle Tahran'ın nükleer programı ile Washington'ın kapsamlı yaptırımlarını masaya yatırması beklenen son tur görüşmeler, planlanan tarihten kısa bir süre önce iptal edildi. İptal haberini İsviçre makamları ve uluslararası haber ajansları doğrularken, iki ülke arasındaki temasların teknik aksaklıklar ya da siyasi pozisyon farklılıkları nedeniyle sekteye uğradığı belirtiliyor. Şubat 2026'da Cenevre'de bir araya gelen ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi liderliğindeki İran heyeti ile ABD temsilcilerinin katıldığı önceki toplantılarda belirli bir ilerleme sağlanmış olsa da, bu son erteleme kırılgan sürecin geleceğini belirsizliğe sürükledi.

Neden gündemde?

Konunun Türkiye ve dünya kamuoyunda bu denli geniş yankı bulmasının temel sebebi, Orta Doğu'daki stratejik dengeleri doğrudan etkileme potansiyeli. İran'ın nükleer kapasitesi ve bu kapasitenin denetlenmesi konusunda yaşanan her tıkanıklık, yalnızca bölgesel bir silahlanma yarışını değil; aynı zamanda enerji piyasalarındaki dalgalanmaları da tetikliyor. Müzakerelerin ertelenmesi, diplomatik kanalların tıkandığı bir ortamda askeri seçeneklerin yeniden gündeme gelebileceğine dair endişeleri tırmandırdı. Ayrıca İsviçre’nin yanı sıra Umman ve Katar gibi bölgesel aktörlerin de devreye girdiği çok ayaklı ara buluculuk çabalarının sekteye uğraması, uluslararası toplumun İran ile kalıcı bir anlaşmaya varma konusundaki zorluğunu bir kez daha gözler önüne serdi.

Bilinmesi gerekenler

Müzakerelerin çerçevesi büyük ölçüde 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’na (KOEP) dayanıyor. ABD'nin eski Başkan Trump döneminde 2018'de tek taraflı olarak çekildiği bu anlaşma, İran'a nükleer faaliyetlerini sınırlandırma karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Mevcut yönetim döneminde yeniden canlandırılmaya çalışılan müzakerelerde en büyük anlaşmazlık başlıkları, İran'ın uranyum zenginleştirme oranları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimlerinin kapsamı ve Devrim Muhafızları’nın terör listesinden çıkarılması gibi siyasi talepler etrafında şekilleniyor. Son erteleme kararının hemen öncesinde taraflar arasında doğrudan temas kurulacağına dair iyimser senaryolar konuşuluyordu. Ancak teknik detaylarda yaşanan uyuşmazlık ve sahada devam eden vekâlet savaşlarının yarattığı güvensizlik ortamı, masaya oturmayı bir kez daha imkânsız hale getirdi. İsviçre Federal Dışişleri Bakanlığı, görüşmenin formatı konusunda mutabakat sağlanamadığını duyurdu; bazı istihbarat kaynakları ise ertelemenin perde arkasında tarafların müzakere heyetlerindeki son dakika değişikliklerinin etkili olduğunu iddia ediyor.

Sırada ne var?

Diplomatik kulisler, ertelemenin bir iptalden ziyade taktiksel bir erteleme olduğuna dair sinyaller veriyor. İsviçre ve Umman gibi arabulucular, tarafları yeniden dolaylı görüşme formatına dönmeye ikna etmek için yoğun mesai harcıyor. Önümüzdeki günlerde özellikle Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler Servisi’nin devreye girmesi ve teknik heyetlerin hazırlık mahiyetinde bir araya gelmesi bekleniyor. Ancak uzmanlara göre, bölgede ateşkes sağlanmadan ve İran’ın nükleer takviminde geri dönülmez bir eşik aşılmadığı sürece kapsamlı bir anlaşma için pencere oldukça dar. Türkiye ise bu süreçte hem coğrafi yakınlığı hem de her iki ülke ile sürdürdüğü diyalog kanalları sayesinde olası bir diplomatik çözümde kilit kolaylaştırıcı rollerden birine talip olmaya devam ediyor. Gözler şimdi önümüzdeki haftalarda yapılacak teknik toplantılara ve yeni bir zirve takvimine çevrilmiş durumda.