ABD-İran görüşmesi krizi: İsviçre'deki kritik zirve neden iptal edildi?

Ne oldu?

ABD-İran görüşmesi, İsviçre'nin ev sahipliğinde planlanan kritik bir diplomatik temas olarak öne çıkıyordu. Ancak İsviçre makamları ve çeşitli haber kaynaklarına göre bu görüşme iptal edildi. Görüşmenin iptaline ilişkin resmi gerekçe henüz netleşmezken, ABD istihbaratının Trump yönetimini İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ilgili olarak uyardığına dair haberler, iptal kararının perde arkasına işaret ediyor olabilir. Hürriyet'in aktardığı bu istihbarat uyarısı, sürecin sandığımızdan çok daha karmaşık bir zeminde ilerlediğini gösteriyor.

Görüşmenin iptal haberi, aslında Şubat 2026'da Umman arabuluculuğunda Cenevre'de başlayan ve BBC'nin “önemli ilerleme var” diye duyurduğu müzakerelerin hemen sonrasına denk geldi. O dönem taraflar arasında bir mutabakat zemini oluştuğu belirtilirken, Nisan ayında Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yapılan görüşmeler, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in de teyit ettiği üzere sonuçsuz kalmıştı. Şimdi ise gözlerin çevrildiği İsviçre'deki toplantının, benzer bir akıbeti yaşaması diplomasi cephesinde ciddi bir güven bunalımına yol açtı.

Neden gündemde?

Bu gelişme, Türkiye ve dünya kamuoyunda üç temel nedenle gündemin zirvesine oturdu. Birincisi, bölgedeki askeri denklem. İsrail-Hizbullah ateşkesinin hemen ardından gelen iptal kararı, “Barış tehlikede mi?” sorusunu doğrudan gündeme taşıdı. İkincisi, İran'ın nükleer programı. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine dair yayınladığı son raporlar, vakit daralırken yaptırımların hafifletilmesi ihtimalini zora sokuyor.

Üçüncü ve belki de en kritik nokta ise ABD'nin iç siyaseti. ABD istihbaratının Netanyahu'ya dair uyarısı, Beyaz Saray ile Tel Aviv arasında bir gerilimin varlığını düşündürüyor. Trump yönetiminin, seçim yılı öncesinde İsrail lobisinin etkisiyle İran'a yönelik taviz algısı yaratacak herhangi bir adımdan kaçındığı yorumları yapılıyor. Bu durum, diplomatik kanalların yerini sert güç gösterilerine bırakabileceği endişesini büyütüyor.

Bilinmesi gerekenler

Öncelikle kronolojiyi doğru okumak gerekiyor. Şubat 2026'daki Cenevre turunda Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, “önemli ilerleme” kaydedildiğini duyurarak umutları yeşertmişti. Fakat Nisan 2026'daki İslamabad müzakereleri beklentileri boşa çıkardı. Şimdi ise İsviçre’deki görüşme iptal edildi; İran tarafı bu durumu “erteleme” olarak nitelendiriyor.

İran Dışişleri Bakanlığı kaynakları, erteleme kararının teknik takvim uyuşmazlığından kaynaklandığını öne sürerken, Batılı diplomatik kaynaklar ABD heyetinin iç değerlendirme yapmak için ek süre istediğini belirtiyor. Diken ve birgun.net'in haberlerine göre İsviçre makamları görüşmenin iptalini doğruladı ancak detay vermedi. Tüm bu belirsizlik, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'a çıkarması ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu kameralarını devre dışı bırakmasıyla birleşince, teknik takvim açıklaması pek inandırıcı bulunmuyor.

Sırada ne var?

Sorunun cevabı büyük ölçüde Tel Aviv'deki siyasi iradenin ne kadar etkili olacağına bağlı. ABD istihbaratının doğrudan Netanyahu'yu işaret eden uyarıları, Beyaz Saray'ın diplomatik alanını daraltıyor. Buna karşın İran, erteleme söylemini sürdürerek diplomatik kapıyı tamamen kapatmama eğiliminde. Önümüzdeki günlerde Umman'ın yeniden devreye girmesi ve görüşmelerin başka bir Avrupa başkentine taşınması ihtimali masada.

Ancak sahadaki gerçekler daha sert bir tablo çiziyor. İsrail-Hizbullah cephesindeki ateşkesin kırılganlığı ve Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de sürdürdüğü saldırılar, askeri tırmanış riskini canlı tutuyor. Eğer diplomatik kanal önümüzdeki birkaç hafta içinde yeniden canlanmazsa, İran'ın nükleer dosyasının BM Güvenlik Konseyi'ne acil gündem maddesi olarak taşınması gündeme gelebilir. Bu da yaptırım rejiminin sertleşmesi ve bölgesel vekalet savaşlarının derinleşmesi anlamına gelir.