ABD-İran görüşmelerinde 'tehdit' krizi: Masadaki belirsizlik sürüyor

Ne oldu?

ABD-İran görüşmeleri krizi, Umman'da yapılması planlanan kritik müzakerelerin hemen öncesinde patlak veren diplomatik gerilimdir. İran basınına yansıyan haberlere göre İran heyeti, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın görüşme öncesinde yaptığı tehditkar açıklamalar nedeniyle tansiyonun yükseldiği salondan bir süreliğine ayrıldı. Ancak kısa süre sonra İran tarafından gelen açıklamalarda bu iddialar yalanlandı ve görüşmelerin planlandığı şekilde devam ettiği belirtildi. Müzakerelerin ana gündem maddesini İran'ın nükleer programı, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik riskleri ve İran'a uygulanan ekonomik yaptırımların geleceği oluşturuyor. Haziran 2025'te İsrail ve ABD'nin saldırıları sonrası kesintiye uğrayan nükleer görüşmeler, aradan geçen sürenin ardından ilk kez bu seviyede bir masaya yatırıldı.

Neden gündemde?

Konu, hem küresel enerji piyasalarını hem de bölgesel güvenlik dengelerini doğrudan ilgilendirdiği için Türkiye ve dünya basınında geniş yankı buldu. Trump'ın müzakere öncesinde yaptığı “İran 60 gün içinde anlaşmaya varmazsa saldırılar sürecek” açıklaması, diplomasi dilinin ötesinde bir ültimatom olarak değerlendirildi. Bu sert çıkış, İran iç kamuoyunda müzakerelere karşı güvensizliği artırırken, müzakere heyeti üzerinde de baskı oluşturdu. Öte yandan Hürmüz Boğazı'nda yaşanan geçiş sorunları ve İran destekli Husilerin Kızıldeniz'deki hareketliliği, krizin yalnızca iki ülke arasında kalmayacağını, küresel tedarik zincirini vuracak bir çatışmaya evrilebileceği endişelerini canlandırdı. Türkiye açısından ise İran ile komşuluk ilişkileri ve enerji ithalatı rotaları nedeniyle konu ayrı bir önem taşıyor. İsviçre'nin arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin seyri, ekonomik yaptırımların gevşetilip gevşetilmeyeceğine dair ipuçları vermesi bakımından da piyasalar tarafından yakından izleniyor.

Bilinmesi gerekenler

Görüşmelere dair bilinmesi gereken ilk nokta, ana aktörlerin pozisyonlarının oldukça katı olmasıdır. ABD tarafı, İran'ın nükleer programının tamamen denetim altına alınmasını ve bölgedeki milis güçlere desteğin kesilmesini şart koşarken; İran, ön koşulsuz müzakere ve yaptırımların kaldırılması talebinde ısrar ediyor. İkinci olarak, gündeme gelen "tehdit krizi" iddiaları, diplomatik kaynaklarca temkinli karşılandı. Bazı Batılı istihbarat raporları, İran heyetinin masadan kalktığı yönündeki sızıntıların, müzakere sürecini sabote etmek isteyen radikal kanatlar tarafından servis edilmiş olabileceğine işaret ediyor. Üçüncü kritik unsur ise yaptırım taslaklarıyla ilgili çelişkili açıklamalar. Bazı kaynaklar İran'a yönelik yeni yaptırım taslaklarının hazır olduğunu öne sürerken, başka bir kanaldan gelen yalanlama, masada hâlâ uzlaşıya dair bir ihtimal bulunduğu yorumlarını güçlendirdi. Son olarak, İsviçre'nin ev sahipliği yaptığı bu görüşmelerin, Haziran 2025 saldırıları sonrası ilk doğrudan temas olması, diplomasi tarihi açısından da önemli bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçti.

Sırada ne var?

Önümüzdeki süreçte gözler iki temel tarih aralığına çevrilmiş durumda. İlk olarak 60 günlük ültimatom süresi boyunca tarafların teknik müzakere heyetleri arasında alt düzeyli temasların devam etmesi bekleniyor. Eğer diplomatik kanallar tıkanırsa, ABD'nin İran'a yönelik askeri baskıyı artırması ve yeni yaptırım paketlerini devreye sokması gündeme gelebilir. İran cephesinde ise nükleer programın hızlandırılması veya Hürmüz Boğazı'ndaki denetimlerin sıkılaştırılması gibi karşı hamleler masada. Piyasalar açısından bakıldığında, enerji koridorunun güvenliği bir numaralı izleme başlığı olacak. Uzmanlar, tarafların bir sonraki turda doğrudan değil, Umman veya İsviçre üzerinden "mekik diplomasisi" ile müzakere etmeyi tercih edebileceğini belirtiyor. Bu temas trafiğinin başarıya ulaşması halinde, 2026'nın ikinci yarısında kapsamlı bir nükleer mutabakatın yapı taşları atılabilir. Aksi senaryoda ise bölgenin daha geniş bir çatışma sarmalına sürüklenme tehlikesi kapıda bekliyor.