ABD-İran görüşme iptali: İsviçre'de planlanan kritik müzakere masası neden dağıldı?

Ne oldu?

ABD-İran görüşme iptali, Washington ve Tahran arasında İsviçre'nin Cenevre kentinde planlanan müzakerelerin, oturum başlamadan önce raftan kalkmasıdır. 5 Şubat 2026’da Beyaz Saray, görüşmelerin yapılacağı yeri ve formatı İran’ın talep ettiği şekilde değiştirmeyi kabul etmedi. Bu gelişmenin ardından diplomatik kaynaklar, tarafların masaya oturmadığını duyurdu. İptal, Haziran ayında imzalanan “İslamabad Mutabakatı” sonrası başlayan dolaylı müzakere sürecinde ciddi bir kırılma olarak kayıtlara geçti.

Neden gündemde?

İsviçre’deki bu tur, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın 18 Haziran’da vardığı mutabakatın üçüncü uygulama adımı olacaktı. İkinci tur Umman’da dolaylı şekilde tamamlanmıştı. Cenevre buluşması, özellikle İran’ın nükleer programı ve ABD yaptırımlarının hafifletilmesi başlıklarında somut ilerleme şansı olarak görülüyordu. Masanın dağılması, bölgesel gerilimi tırmandırma potansiyeli ve enerji piyasalarına olası etkisi nedeniyle yalnızca iki ülkeyi değil, Avrupa Birliği ve Körfez ülkelerini de yakından ilgilendiriyor. İptalin hemen ardından ABD basını, Washington’un özellikle görüşme formatında Tahran’ın son dakika taleplerini reddettiğini öne sürdü.

Bilinmesi gerekenler

• İslamabad Mutabakatı, İran ve ABD’yi nükleer denetimler ve kademeli yaptırım kaldırma takvimi üzerinde uzlaştırmayı hedefleyen bir çerçeve metniydi.
• Umman’daki ikinci tur sonrası İran tarafı, müzakere sürecinde ilerlemeyi engelleyen tarafın Washington olduğunu iddia etmişti. ABD ise sorunun kaynağı olarak Tahran’ın esneklikten uzak tutumunu gösteriyordu.
• Cenevre öncesinde İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, “ABD’nin yaptırımları kaldırmayı görüşmeye gerçekten istekli olup olmadığını test edeceğiz” mesajını vermişti.
• Bazı Türkçe kaynaklarda ortaya atılan “İlker Başbuğ’un kıyamet senaryosu anlattığı” iddiası, görüşmenin iptaline ilişkin somut diplomatik gerekçelerden bağımsız, spekülatif bir yorum olarak dolaşımdadır ve resmi teyit içermemektedir.

Sırada ne var?

Tarafların tamamen masadan çekilmediği ancak yeni bir takvim ya da format üzerinde çalışılmadığı belirtiliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, “İran’ın ciddi bir müzakere iradesi göstermesi halinde kapının açık olduğunu” sızdırmayı sürdürürken, Tahran yönetimi öncelikle mevcut yaptırımların hafifletilmesine dair somut adım bekliyor. Avrupalı arabulucuların devreye girerek tarafları yeniden dolaylı temasa ikna etme ihtimali konuşuluyor. Bir sonraki duyurunun İsviçre ya da Umman kanalıyla önümüzdeki haftalarda yapılabileceği ancak takvimin şimdilik belirsizliğini koruduğu değerlendiriliyor.