ABD-İran ateşkesinde Hürmüz krizi: Boğaz kapandı iddiası, İsviçre görüşmeleri öncesi tansiyonu yükseltti

Ne oldu?

ABD-İran ateşkesi, Pakistan arabuluculuğunda varılan ve Hürmüz Boğazı'nda güvenli geçişle bombardımanın durmasını öngören iki haftalık kırılgan bir mutabakatın ardından, İran'ın "ateşkes ihlali" gerekçesiyle boğazı kapattığını açıklamasıyla yeni bir krize sürüklendi. ABD tarafı ise iddiayı yalanlayarak Hürmüz'ün açık olduğu mesajını verdi. Bu sözlü çatışma, tarafların İsviçre'de yapması beklenen doğrudan müzakerelerin hemen öncesine denk geldi ve zaten pamuk ipliğine bağlı olan sürecin geleceğini belirsizliğe itti.

Neden gündemde?

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın statüsüne dair çelişkili açıklamalar, uluslararası piyasalarda anında karşılık buldu. İran'ın kapalı olduğunu iddia ettiği, ABD'nin ise açık olduğunu savunduğu bu stratejik su yolundaki belirsizlik, ham petrol fiyatlarını yukarı yönlü baskılıyor. Konu yalnızca bir enerji krizi riski taşımakla kalmıyor; aynı zamanda ABD ile İran arasında haftalardır süren ve İsrail’in de dolaylı olarak dahil olduğu askeri gerginliğin diplomatik yollarla çözülüp çözülemeyeceğinin de kritik bir sınavı olarak görülüyor. İsrail basınına yansıyan haberlerde, ABD’nin İsviçre’deki İran müzakereleri öncesinde gerilimi düşürmek için Lübnan'da İsrail'e baskı yaptığı belirtiliyor. Bu da meselenin ne kadar çok cepheli olduğunu gösteriyor.

Bilinmesi gerekenler

İlk ateşkes, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı ve yaklaşık 5 hafta süren askeri operasyonların ardından 8 Nisan 2026'da ilan edilmişti. Pakistan'ın ara buluculuğunda şekillenen anlaşma, Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişlerinin normale dönmesini ve karşılıklı saldırıların durmasını şart koşuyordu. Ancak sahadaki kırılgan sükunet, küçük ihlal iddialarıyla sürekli olarak test edildi. BBC'nin aktardığına göre, ateşkesin başlangıcından bu yana taraflar defalarca birbirini anlaşma şartlarına uymamakla suçladı. İran'ın son olarak boğazı kapattığını duyurması, bu suçlamaların en somut ve riskli tırmanışı olarak kayda geçti. Washington yönetimi ise bu açıklamayı "gerçek dışı" olarak nitelendirip, donanma unsurlarının geçiş serbestisini sağlamaya devam ettiğini bildirdi. DW.com'a yansıyan analizler, bu çelişkili durumun aslında bir "algı savaşı" olduğuna ve tarafların müzakere masasına güçlü oturma çabasından kaynaklandığına işaret ediyor.

Sırada ne var?

Gözler, İsviçre'de başlaması beklenen ABD-İran doğrudan görüşmelerinde. Bu temasların başarısı, büyük ölçüde Hürmüz konusundaki güven tesisine bağlı olacak. İran, ateşkesin kalıcı olması için ihlal yapılmaması gerektiğini vurgularken, ABD tarafı güvenilir bir denetim mekanizması kurulmadan verilen sözlerin havada kalacağını düşünüyor. Askeri ve diplomatik kaynaklar, kısa vadede iki senaryo üzerinde duruyor: Birincisi, İsviçre görüşmelerinden yeni ve daha sıkı bir ateşkes takvimi çıkması; ikincisi ise karşılıklı suçlamaların dozu artarak çatışmaların yeniden başlaması. Bölgesel aktörlerden İsrail'in pozisyonu da belirleyici olacak. Anadolu Ajansı'nın İsrail basınından aktardığına göre, ABD'nin bölgesel gerilimi düşürmek için Tel Aviv üzerindeki baskısı sürüyor. Bu çok boyutlu diplomasi trafiğinin sonucu, sadece Ortadoğu'nun değil, küresel ekonominin de kaderini etkileyecek.