ABD-İran Anlaşması: Taslak masada, İsrail'den sert tepki, petrol piyasaları tetikte

Ne oldu?

ABD-İran anlaşması, iki ülke arasında aylardır Umman arabuluculuğunda yürütülen kritik müzakerelerde varılan bir ön mutabakattır. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in 28 Mayıs 2026’da yaptığı resmi açıklamayla duyurduğu taslak, nükleer program ve bölgesel güvenlik başlıklarını kapsıyor. İranlı üst düzey bir yetkilinin basına sızdırdığı bilgilere göre metin, İran’ın stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı tüm ticari gemilere yeniden açmasını şart koşuyor. Buna karşılık ABD, İran limanlarına ve petrol ihracatına yönelik ağır yaptırımları, ticari taşımacılığın normale dönme hızıyla orantılı olarak aşamalı biçimde kaldırmayı taahhüt ediyor. Anlaşma henüz nihai imza aşamasına gelmese de tarafların metin üzerinde büyük ölçüde uzlaştığı bildiriliyor.

Neden gündemde?

Müzakerelerin olumlu sonuçlanması, küresel enerji denklemini doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. TRT Haber’in analizine göre, İran’ın günlük yaklaşık 1,5 milyon varil seviyesindeki petrol ihracatının tam kapasiteye dönme ihtimali, uluslararası piyasalarda arz bolluğu beklentisi yarattı. Eş zamanlı olarak, anlaşma İsrail’de siyasi bir deprem etkisi oluşturdu. İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin müzakerelerin dışında bırakılmaktan duyduğu rahatsızlığı manşetlere taşıdı. Başbakan Binyamin Netanyahu, anlaşmanın İsrail’in güvenliğini tehlikeye atacağını savunarak “Bizi bağlamaz” çıkışıyla dikkat çekti. Yetkin Report’un aktardığına göre İsrail, İran’ın nükleer faaliyetlerinin yeterince sınırlanmadığı görüşünde ve askeri seçeneklerini masada tutuyor. Gerilimin sıcak çatışmaya dönüştüğünün kanıtı ise son 24 saatte yaşandı: Tam da anlaşma beklentisi zirve yapmışken İsrail ordusu Lübnan’a yönelik hava saldırıları düzenleyerek Hizbullah hedeflerini vurdu.

Bilinmesi gerekenler

• Taslağın ana ekseni: İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini tamamen serbest bırakması ve ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasını peyderpey sona erdirmesi. ABD Başkanı Donald Trump ayrıca kalıcı bir ateşkes için Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 6 bölge ülkesinin İsrail ile İbrahim Anlaşmaları’nı imzalamasını ön şart olarak dile getirdi.
• Petrol piyasalarına yansıması: Uzmanlar, İran petrolünün yasal yollarla tam kapasite piyasaya dönmesi durumunda varil fiyatlarında kısa vadede yüzde 5 ila 10 arasında bir gevşeme öngörüyor, ancak arzın toparlanma hızı belirsizliğini koruyor.
• İsrail’in konumu: Cumhuriyet gazetesinin “Otobüsün altına atıldık” başlığıyla duyurduğu tepkiler, Netanyahu hükümetinin anlaşmayı varoluşsal bir tehdit olarak algıladığını ortaya koyuyor. İsrail, İran’ın balistik füze programının ve bölgedeki milis güçlere desteğinin taslakta yeterince ele alınmadığı kanısında.

Sırada ne var?

Gözler, önümüzdeki haftalarda yapılması beklenen nihai imza törenine çevrilmiş durumda. En kritik bilinmez ise İsrail’in itirazlarının süreci sabote edip edemeyeceği. BBC’nin analizine göre, İsrail’in bölgedeki askeri hareketliliğini tırmandırması, İran içindeki reform karşıtı sertlik yanlılarının elini güçlendirebilir ve anlaşmayı daha imzalanmadan rafa kaldırabilir. Bunun yanı sıra ABD’deki Kongre onayı ve İran’ın Ulusal Güvenlik Konseyi’ndeki muhafazakar kanadın vetosu aşılması gereken diğer engeller arasında sıralanıyor.