ABD-İran anlaşması İsrail etkisi: Tel Aviv'de taşlar neden yerinden oynuyor?
ABD ile İran arasında nükleer program ve bölgesel gerilimi düşürmeyi hedefleyen müzakereler, İsrail'de siyasi bir depreme yol açtı. Anlaşma ihtimali, Başbakan Netanyahu için hem güvenlik doktrininin çöküşü hem de iktidarını sarsacak bir siyasi kabus anlamına geliyor.
Ne oldu?
ABD-İran anlaşması İsrail etkisi, Washington ile Tahran arasında uzun süredir devam eden nükleer krizin diplomatik yoldan çözülmesi ihtimalinin İsrail'de yarattığı stratejik ve siyasi sarsıntıyı tanımlar. BBC'nin analizine göre, Beyaz Saray'ın İran'la masaya oturması, Başbakan Binyamin Netanyahu için tam anlamıyla bir 'siyasi kabus' senaryosudur. Hürriyet'in haberine göre, İsrail siyasetinde deprem etkisi yaratan bu süreçte, güvenlik kabinesinden muhalefete, askeri yetkililerden sokaktaki vatandaşa kadar geniş bir kesim anlaşmanın İsrail'in aleyhine olduğu konusunda hemfikir. Stratejik Düşünce Enstitüsü'nün raporu da bu görüşü desteklerken, Takvim gazetesi Tel Aviv'de yaşanan şoku 'müttefik kavgası' olarak yorumladı.
Neden gündemde?
Konu, İsrail'in on yıllardır sürdürdüğü İran politikasının iflası anlamına geldiği için gündemin zirvesinde yer alıyor. İsrail, 2025 yılında İran'ın nükleer tesislerine doğrudan askeri saldırılar düzenlemiş ve bu saldırılar 2026'da geniş çaplı bir bölgesel savaşa dönüşmüştü. BBC'ye göre, 39 gün süren yoğun çatışmaların ardından ABD'nin devreye girerek İran'la anlaşma yolunu seçmesi, İsrail kamuoyunda 'ne için savaştık' sorusunu gündeme getirdi. İsrail'deki yaygın kanı, ABD'nin bu adımla en yakın müttefikini stratejik bir yenilgiyle baş başa bıraktığı yönünde. Eski bir İsrailli bakanın sosyal medyada yankı bulan 'ABD-İran Anlaşması İsrail'in Felaketidir' çıkışı, ülkedeki panik havasını özetliyor. Öte yandan, İstanbul Ticaret Gazetesi'nin dikkat çektiği gibi, anlaşma beklentisi Borsa İstanbul'da güçlü bir yükselişi tetiklerken, küresel piyasalarda risk iştahını artırdı. Bu ekonomik boyut, konunun sadece askeri değil, jeoekonomik bir mesele olduğunu da gösteriyor.
Bilinmesi gerekenler
Netanyahu için tablo karanlık. Başbakan, siyasi kariyerini İran tehdidine karşı 'yalnız savaşçı' imajı üzerine kurmuştu. Wikipedideki 2026 İran Savaşı maddesinin de teyit ettiği gibi, süreç 2024'teki karşılıklı çatışmalarla tırmandı ve İsrail'in nükleer tesislere yönelik saldırılarıyla zirveye ulaştı. Ancak şimdi, İran'la anlaşarak Tahran'daki rejimi en kötü kabusundan kurtaran taraf doğrudan Washington oldu. Bu durum, Hürriyet'in 'sığınakta şoke oldular' başlığıyla verdiği üzere, İsrail güvenlik bürokrasisinde büyük bir güvensizlik yarattı. Anlaşmanın muhtemel gizli maddeleri konusunda komplo teorileri dolaşıyor; özellikle Çin'in Hürmüz Boğazı'ndaki etkisi ve ABD'nin bölgeden kısmi çekilmesi ihtimali Tel Aviv'de endişeyle izleniyor. Stratejik Düşünce Enstitüsü'nün vurguladığı gibi, İsrail'de iktidardan muhalefete, askerden sivile herkes anlaşmanın ülkenin aleyhine olduğu görüşünde birleşmiş durumda. Bu durum, Netanyahu hükümetini hem dışarıda ABD ile karşı karşıya getirirken hem de içeride muhalefetin sert eleştirilerine hedef haline getiriyor.
Sırada ne var?
BBC'nin analizine göre, Netanyahu için en acil mesele siyasi hayatta kalmak. Muhalefet, hükümeti savaşın sonuçsuz kaldığı ve müttefik ilişkilerinin çökertildiği gerekçesiyle sıkıştırıyor. İsrail basını, erken seçim baskılarının arttığını yazıyor. Anlaşmanın nihai metninde İran'ın nükleer programına ne tür sınırlamalar getirileceği, balistik füze kapasitesinin denetlenip denetlenmeyeceği ve Hizbullah gibi vekil güçlere yönelik kısıtlamaların olup olmayacağı hala belirsiz. Eğer anlaşma İsrail'in kırmızı çizgilerini tamamen göz ardı ederse, Takvim'in öngördüğü gibi Tel Aviv ile Washington arasında daha derin bir 'müttefik kavgası' yaşanabilir. Öte yandan, anlaşmanın bölge piyasalarına verdiği olumlu hava devam edebilir ancak İran'ın anlaşma şartlarına uyup uymayacağı önümüzdeki ayların en kritik sınavı olacak.
Sık Sorulan Sorular
ABD-İran anlaşması İsrail için neden bir tehdit olarak görülüyor?
İsrail, anlaşmayı İran'ın nükleer programını sınırlamada yetersiz buluyor ve Tahran'ın bölgesel nüfuzunu artırmasına yol açacağından endişe ediyor. Ayrıca, askeri operasyonlarla yok edilmeye çalışılan tehdidin diplomatik yolla meşrulaştırıldığını düşünüyor.
Netanyahu neden siyasi kabus yaşıyor?
Netanyahu kariyerini İran'a karşı sertlik politikası üzerine inşa etti. ABD'nin anlaşma yapması, savaşın anlamsız kaldığı eleştirilerini güçlendiriyor ve hükümetini hem güvenlik hem de dış politika başarısızlığıyla yüz yüze bırakıyor.
İsrail basını ve kamuoyu bu gelişmeye nasıl tepki verdi?
İsrail medyası anlaşmayı 'deprem' ve 'şok' olarak niteledi. Muhalefetten iktidar kanadına, eski askerlerden güvenlik uzmanlarına kadar geniş bir kesim, anlaşmanın İsrail'in aleyhine olduğu ve ABD'nin müttefikini yüzüstü bıraktığı konusunda hemfikir.
Anlaşmanın Türkiye piyasalarına etkisi ne oldu?
Borsa İstanbul'da jeopolitik risklerin azalacağı beklentisiyle güçlü bir yükseliş yaşandı. Küresel risk iştahının artması, Türk varlıklarını da olumlu etkiledi.