ABD-İran anlaşması beklentisi gölgesinde İsrail'in Lübnan hamlesi ne anlama geliyor?

Ne oldu?

İsrail İran-ABD anlaşması, şu an için doğrudan üç ülkeyi kapsayan resmi bir anlaşmadan ziyade, ABD ile İran arasında şekillenmekte olan ve İsrail'in güvenlik kaygılarını doğrudan tetikleyen kritik bir diplomatik sürecin bölgesel yansımalarını tanımlıyor. 26 Mayıs 2026 itibarıyla, Trump yönetimi ile İran arasında, bir süredir devam eden düşük yoğunluklu çatışmaları sonlandırmayı ve küresel enerji trafiği için hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki krizi çözmeyi amaçlayan bir ön mutabakatın imzalandığı bildirildi. Anlaşma, taraflar arasında ateşkesi öngörürken, İsrail'in bu sürece yönelik tepkisi sert oldu. Anlaşma haberlerinin hemen ardından İsrail ordusu, Lübnan'ın güneyine yönelik sınır ötesi bir askeri operasyon başlattı. Bu hamle, Tel Aviv yönetiminin İran'ın nükleer programını ve bölgesel nüfuzunu sınırlamayan herhangi bir uzlaşıyı kırmızı çizgi olarak gördüğünün en net göstergesi olarak okunuyor.

Neden gündemde?

Konunun Türkiye ve dünya gündeminde üst sıralara yerleşmesinin birkaç temel nedeni var. Birincisi, Trump'ın seçim vaatleriyle taban tabana zıt bir noktada, İran'la masaya oturması ve "Ben olmasam İsrail yok olmuştu" açıklamasıyla dikkatleri üzerine çekmesi. İkincisi, anlaşmanın içeriğine dair belirsizlikler. BBC ve Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre mutabakat, İran'ın elinde bulundurduğu kritik bir koz olan Hürmüz Boğazı'nın uluslararası deniz trafiğine tamamen açılmasını içeriyor. Ancak İsrail'in talebi çok daha kapsamlı: Trump'ın da atıfta bulunduğu İbrahim Anlaşmaları çerçevesinin İran'ı da kapsayacak şekilde genişletilmesi ve Tahran'ın balistik füze kapasitesinin sınırlandırılması. Üçüncü ve en sıcak gelişme ise diplomatik trafik yoğunlaşmışken İsrail'in Lübnan'ı vurması. Bu saldırı, İran'ın vekil güçleri üzerinden verdiği tepkiyi tırmandırma riski taşıdığı için, savaşın bitirilmesini hedefleyen müzakere sürecini doğrudan baltalama potansiyeline sahip.

Bilinmesi gerekenler

Süreci anlamak için tarafların pozisyonlarını netleştirmek şart. ABD, özellikle petrol fiyatlarında dalgalanmaya yol açan Hürmüz Boğazı gerilimini dindirmek istiyor. Euronews'in aktardığı ön anlaşma metnine göre, savaşın sonlandırılmasının yanı sıra esir takası da gündemde. İran ise uzun süredir kendisini ekonomik olarak boğan ağır yaptırımlardan kurtulmanın yollarını arıyor. Öte yandan İsrail, İran'ın nükleer kapasitesini tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen tutumunda herhangi bir değişiklik olmadığını her fırsatta gösteriyor. Anlaşmanın gidişatıyla ilgili en önemli dinamik, İsrail'in askeri müdahalelerinin Washington ve Tahran arasındaki hassas dengeyi nasıl etkileyeceği. Lübnan'a düzenlenen son operasyon, İsrail'in diplomatik çözümlerden ziyade sahadaki askeri caydırıcılığa öncelik verdiğini ve İran'ı kuşatma stratejisini sürdürmekte kararlı olduğunu teyit ediyor.

Yeni Asya ve eurotopics.net kaynaklarında yer alan değerlendirmeler, Avrupa başkentlerinde anlaşmanın olası nükleer yayılma etkilerine dair kaygıların sürdüğünü gösteriyor. Uzmanlar, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesinin dondurulup dondurulmayacağı sorusunun, İsrail'in nihai onayını almanın önündeki en büyük engel olduğunu belirtiyor. Henüz resmi teyit edilmemiş olsa da, Trump'ın "tam ve mutlak bir zafer" olarak nitelendirdiği anlaşmanın, İsrail'in güvenlik garantileri tatmin edilmediği sürece kağıt üzerinde kalma riski yüksek.

Sırada ne var?

Gözler şimdi üç farklı senaryoya çevrilmiş durumda. Birincisi, İsrail'in artan askeri baskısının İran'daki şahin kanadı güçlendirmesi ve Tahran'ın müzakere masasından tamamen kalkması. İkincisi, ABD'nin İsrail'e, anlaşmanın bölgesel istikrar için geçici bir soluklanma olduğunu kabul ettirerek diplomatik yolu açık tutması. Üçüncü ve en olası senaryo ise sahada kontrollü bir gerilimin sürmesi; tarafların masada anlaşırken, İsrail'in İran'ın vekil güçlerine yönelik nokta atışı operasyonlarına devam etmesi. Türkiye açısından süreç, özellikle enerji arz güvenliği ve Irak-Suriye hattındaki İran nüfuzu dengeleri bakımından kritik önem taşıyor. Ankara şimdiye dek itidal çağrısını yinelerken, Hürmüz Boğazı'nın açılması Türkiye'nin de lehine bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Önümüzdeki günler, ateşkesin kalıcı olup olmayacağını ve İsrail'in masaya hangi şartlarla döneceğini gösterecek.