6 Şubat depremlerinin üzerinden iki yıl geçti: Kahramanmaraş depremi davalarında son durum ne?

2023 Kahramanmaraş depremleri, 6 Şubat 2023 tarihinde dokuz saat arayla meydana gelen ve merkez üsleri Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan iki büyük yıkımdır. Resmi kayıtlara göre Türkiye'de 53 bin 537, Suriye'de ise 8 bin 476 kişinin hayatını kaybettiği bu felaket, 14 milyon insanı doğrudan etkiledi. Depremlerin üzerinden iki yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen, yıkılan binalar ve kaybedilen canlarla ilgili hukuki süreç hassasiyetini koruyor.

Ne oldu?

6 Şubat 2023 sabaha karşı 04.17'de merkez üssü Pazarcık olan 7.8 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Bu sarsıntının ardından aynı gün saat 13.24'te bu kez Elbistan merkezli 7.6 büyüklüğünde ikinci bir deprem yaşandı. Mercalli şiddet ölçeğinde en yüksek değer olan XII (Afetsel) ile sınıflandırılan sarsıntılar, 11 ilde 518 binden fazla konutun yıkılmasına ya da ağır hasar almasına neden oldu. Enkaz altında kalan on binlerce insan için arama kurtarma çalışmaları başlatıldı; 94 ülkeden gelen 141 binin üzerinde personel bu çalışmalara katıldı. Felaketin hemen ardından birçok şehirde yıkılan binalarla ilgili hukuki süreç başlatıldı. Savcılıklar, yapı kusurlarını tespit etmek amacıyla bilirkişi heyetleri oluşturarak karot örnekleri topladı ve raporlar hazırlattı. Yüzlerce müteahhit, yapı denetim firması yetkilisi ve proje sorumlusu hakkında "bilinçli taksirle ölüme ve yaralanmaya neden olma" başta olmak üzere çeşitli suçlamalarla davalar açıldı.

Neden gündemde?

Kahramanmaraş depremi davaları, adaletin tecelli edip etmediği sorusu nedeniyle sürekli gündemdeki yerini koruyor. Deprem bölgesindeki birçok aile, yakınlarını kaybetmenin acısını yaşarken, sorumluların yargı önünde hesap vermesini bekliyor. Açılan davaların bir kısmında tutuklu yargılanan sanıkların tahliye edilmesi veya adli kontrol şartıyla serbest bırakılması, kamuoyunda ciddi tartışmalara yol açıyor. Özellikle yıkımın en büyük olduğu Hatay, Malatya ve Adıyaman gibi illerde dosyalardaki bilirkişi raporları ve delil toplama süreçlerindeki eksiklikler, mağdur avukatları tarafından sıklıkla eleştiriliyor. Davaların zamanaşımı riskiyle karşı karşıya olmamasına karşın, yargılamaların yavaş ilerlemesi ailelerin endişelerini artıran bir diğer faktör olarak öne çıkıyor.

Bilinmesi gerekenler

Yargılamaların merkezinde iki temel uzman raporu bulunuyor: üniversitelerden alınan bilirkişi heyeti raporları ve Karayolları Genel Müdürlüğü gibi teknik kurumların hazırladığı incelemeler. Mahkemeler, bu raporlar çerçevesinde sanıkların kusur oranlarını belirliyor. Yapı malzemelerindeki standart dışı kullanımlar, eksik demir ve düşük kaliteli beton, raporlarda en sık rastlanan kusurlar arasında yer alıyor. Ayrıca, imar barışı kapsamında ruhsat alan veya sonradan kaçak kat çıkılan yapılar için hem müteahhitlerin hem de idari görevlilerin sorumlulukları tartışılıyor. Hükümet, deprem bölgesinde yıl sonuna kadar 200 binden fazla kalıcı konutun teslim edileceğini açıklasa da, davaların seyri mağdurların gündemindeki öncelikli konulardan biri olmayı sürdürüyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki aylarda, özellikle maktul sayısının yüksek olduğu ana davalarda karar çıkması bekleniyor. Yargıtay’ın bozma kararları ve yerel mahkemelerin yürüteceği yeni duruşmalar, sürecin uzamasına neden olabilecek potansiyel gelişmeler arasında sayılıyor. Hukuk uzmanları, delillerin karartılması ihtimaline karşı adli makamların daha hızlı hareket etmesi gerektiğini belirtiyor. Depremden etkilenen kentlerdeki barolar, hak ihlallerini raporlamaya devam ederken, sivil toplum kuruluşları davaları yakından izleyerek kamuoyunu bilgilendirmeyi sürdürüyor.