10 dolar: Türk resminde Batı tekniği ile yerel motifleri harmanlayan öncü sanatçı grubu nedir?

Ne oldu?

10 dolar, 1942 yılında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun atölyesinde eğitim gören on öğrencinin bir araya gelmesiyle kurulan bir ressamlar grubudur. Grubun temel amacı, Türk resim sanatına kendine özgü bir üslup kazandırmak ve Batı'nın resim tekniklerini Anadolu'nun geleneksel motifleriyle harmanlayarak halkı sanata yakınlaştırmaktı. İlk sergilerini akademinin yemekhanesinde açan topluluk, 1947'den 1955'e kadar aktif olarak sanat hayatına katkıda bulundu.

Neden gündemde?

Sanat tarihimizde bir dönüm noktası olan 10'lar Grubu, günümüzde yeniden gündeme gelen kültür politikaları ve yerli sanat arayışları bağlamında sıkça anılıyor. Grubun sloganı haline gelen, dönemin ünlü ressam ve yazarlarından Elif Naci'nin “Türk resminin kaynakları Alpler’in ötesinde değil, Toroslar’ın eteğinde aranmalıdır” sözü, bugünün sanat tartışmalarında da referans noktası olarak öne çıkıyor. Özellikle 10 milyon dolar gibi finansal büyüklüklerin konuşulduğu güncel yatırım ve kültür-sanat fonlama haberlerinin arasında, yerli ve milli sanat anlayışının köklerine duyulan merak bu tarihi oluşumu tekrar odağa taşıyor.

İlk sergide dikkati çeken detaylardan biri, girişte bir yanda El Greco’nun bir resminin röprodüksiyonunun, diğer yanda ise bir Anadolu kilim nakışının asılı olmasıydı. Bu yerleştirme, grubun genel eğilimini net bir şekilde ortaya koyuyordu: Ne Batı'yı tamamen reddetmek ne de Doğu'ya körü körüne bağlanmak; bunun yerine ikisini sentezleyerek çağdaş bir Türk resmi yaratmak.

Bilinmesi gerekenler

10'lar Grubu'nun kurucu on üyesi Ivi Stangali, Leyla Gamsız, Hulusi Sarptürk, Mustafa Esirkuş, Nedim Günsür, Fahrünnisa Sönmez, Turan Erol, Orhan Peker, Mehmet Pesen ve Fikret Otyam olarak kayıtlara geçti. Bu isimlerin birçoğu ilerleyen yıllarda Türk resminin usta kalemleri arasına katıldı. Özellikle Fikret Otyam, gazeteci ve yazar kimliğiyle de geniş kitlelerce tanındı. Nedim Günsür, toplumsal gerçekçi resmin önemli temsilcilerinden biri olurken; Turan Erol akademisyen ve ressam olarak etkili oldu. Orhan Peker ise kendine has şiirsel anlatımıyla özgünleşti.

İlk sergiden sonra grubun üye sayısı hızla arttı ve bir yıl içinde otuza ulaştı. Topluluğa sonradan katılan sanatçılar arasında Adnan Varınca, Nevin Demiryol, Perihan Ege, Remzi Raşa ve İlhan Uğhan gibi dikkat çekici isimler bulunuyor. Grubun en önemli özelliği, Türk resim sanatı tarihinde belirli bir sanat anlayışı etrafında toplanarak ortak bir biçem oluşturmaya çalışan ilk topluluk olmasıdır. Sekiz yıl boyunca düzenli sergiler açan topluluk, 1955'te dağıldı.

Sırada ne var?

10'lar Grubu mirası, bugünün genç sanatçıları ve sanat tarihçileri için verimli bir araştırma alanı olmaya devam ediyor. Grubun dağılmasından on yıllar sonra, üyelerinin eserleri özel koleksiyonlarda ve müzelerde yüksek değer görüyor. Sanat piyasasında bu döneme ait eserlerin fiyatları istikrarlı bir artış grafiği çiziyor. Kültür-sanat alanındaki güncel yatırım turları ve devlet destekleri düşünüldüğünde, 10'ların “halkı sanata özendirmek” misyonu farklı formatlarda yeniden yorumlanıyor. Yakın gelecekte bu tarihi kırılmayı konu alan kapsamlı retrospektif sergilerin ve akademik yayınların sayısının artması bekleniyor.